Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nasıl İstenir?

Destekten yoksun kalma tazminatı nedir?

Destekten yoksun kalma tazminatı, bir kişinin ölümü nedeniyle onun maddi desteğinden yararlananların uğradığı kaybın giderilmesi için istenen tazminattır. Türk Borçlar Kanunu, ölüm hâlinde ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin zararının karşılanabileceğini düzenler (TBK md. 53). Buradaki zarar, mirasın azalması değil, ölen kişinin sağlığında sunduğu veya somut koşullara göre sunması beklenen maddi katkının kaybedilmesidir.

Talep sahibinin mutlaka yasal mirasçı olması gerekmez. Eş, çocuk, anne, baba veya başka bir kişi, olaydan önce ölen kişiden düzenli ve gerçek bir maddi destek alıyorsa değerlendirmeye alınabilir. Destek ilişkisinin varlığı ve kapsamı, her olayın kendi koşullarına göre belirlenir. Akrabalık tek başına tazminat miktarını veya talep hakkını göstermeyebilir (TBK md. 53).

Trafik kazasında kimlerden talep edilebilir?

Motorlu aracın işletilmesi bir kişinin ölümü gibi bir zarara yol açmışsa, motorlu aracın işleteni ve olayın özelliklerine göre diğer sorumlular bakımından Karayolları Trafik Kanunu’ndaki sorumluluk kuralları gündeme gelir (KTK md. 85). İşleten, aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olacak şekilde işleten kişi veya kuruluşu ifade eder (KTK md. 3).

Motorlu araç işletenlerin zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırması gerekir (KTK md. 91). Bu sigorta, poliçe ve mevzuat kapsamındaki sorumluluk bakımından zarar görenlerin başvurabileceği bir güvence sağlar. Sigorta şirketine yöneltilecek talebin kapsamı; kazadaki kusur, poliçe, teminat sınırları ve olay tarihinde yürürlükte olan kurallar dikkate alınarak incelenir. Güncel teminat tutarları değişebildiği için resmî kaynaklardan kontrol edilmelidir.

Sigorta şirketine başvuru yapılması, diğer sorumlulara karşı bütün hakların kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Bununla birlikte aynı zarar için birden fazla kaynaktan mükerrer ödeme alınamaz. Sürücünün, işletenin ve sigortacının sorumlulukları ayrı ayrı değerlendirilmelidir (KTK md. 85; KTK md. 91).

Tazminat hesabında hangi unsurlar dikkate alınır?

Hesaplamada ölen kişinin yaşı, geliri, çalışma durumu, destek verdiği kişilerin yaşı ve ihtiyaçları, destek ilişkisinin süresi, kusur oranları ve ekonomik koşullar incelenebilir. Ölen kişinin düzenli gelirinin bulunup bulunmadığı önemlidir. Gelir belgesi yoksa işin niteliği, çalışma geçmişi ve diğer somut veriler değerlendirilebilir; ancak her dosyada aynı yöntem uygulanmaz.

Türk Borçlar Kanunu’na göre ölümden doğan zararların belirlenmesinde genel hükümlere göre hesaplama yapılır. Hâkim, zarar ve tazminat kapsamını somut olayın özelliklerine göre değerlendirir (TBK md. 55). Hesaplamada destek payı, destek süresi ve destek alacaklılarının konumu gibi teknik unsurlar kullanılabilir. İnternetteki basit hesaplama araçları yalnızca yaklaşık fikir verebilir; tek başına hukuki alacak tutarını göstermez.

Kusur ve zararın ispatı

Trafik kazasında kusur; kaza tespit tutanağı, ceza soruşturması dosyası, bilirkişi incelemesi, kamera kaydı, tanık anlatımları ve diğer delillerle değerlendirilebilir. Kaza tespit tutanağı önemli bir belge olsa da her uyuşmazlığı tek başına çözmez. Hukuk mahkemesinde zararın, destek ilişkisinin ve sorumluluğun ayrıca ortaya konulması gerekebilir (HMK md. 190).

Ölen kişinin de kazanın meydana gelmesinde kusuru varsa bu durum tazminat değerlendirmesine yansıyabilir. Zarar görenin davranışının zararın doğmasına veya artmasına etkisi, tazminatın belirlenmesinde dikkate alınabilir (TBK md. 52). Bu nedenle yalnızca karşı tarafın kusurlu olduğu iddiası değil, olayın tamamı ve tarafların davranışları incelenmelidir.

Sigorta şirketine başvuru ve dava süreci

Sigorta şirketine yapılacak başvuruda kaza ve ölüm belgeleri, destek alan kişiyle ölen arasındaki ilişkiyi gösteren kayıtlar, gelir ve çalışma durumuna ilişkin belgeler ile varsa kusur ve ödeme belgeleri sunulabilir. Gerekli belgeler olayın ve sigorta şirketinin talep prosedürünün özelliklerine göre değişebilir. Başvuru belgelerinin gönderildiğini ve teslim alındığını gösteren kayıtların saklanması yararlı olabilir.

Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamında sigortacıya başvuru yapılmadan önce, başvurunun hangi belgelerle ve hangi usulle yapılacağı incelenmelidir (KTK md. 97). Sigorta şirketinin cevabı, ödeme teklifi veya ret yazısı saklanmalıdır. Ödeme teklifinin hangi zarar kalemlerini kapsadığı da ayrıca kontrol edilmelidir.

Uyuşmazlık çözülemezse, görevli ve yetkili mahkemede tazminat davası açılması gündeme gelebilir. Dava dilekçesinde olay, talep edilen miktar, sorumlular ve deliller açıkça gösterilmelidir (HMK md. 119). Zararın miktarı dava açılırken tam ve kesin olarak belirlenemiyorsa, kanundaki şartların oluşup oluşmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Kurgusal örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım’ın eşi bir trafik kazasında hayatını kaybetsin. Eş, evin kira ve temel yaşam giderlerinin önemli bölümünü düzenli olarak karşılıyor; Ayşe Hanım’ın da bu geliri gösteren banka kayıtları ve aile bütçesine ilişkin belgeleri bulunuyor olsun. Bu durumda Ayşe Hanım, eşinden aldığı maddi desteğin kaybını destekten yoksun kalma tazminatı kapsamında ileri sürebilir. Ancak tazminatın miktarı; eşin kusuru, karşı tarafın kusuru, gelir durumu, destek süresi ve varsa sigorta ödemeleri incelenmeden belirlenemez (TBK md. 53; TBK md. 55). Bu örnek kurgusaldır.

Hangi belgeler hazırlanabilir?

Dosyanın niteliğine göre kaza tespit tutanağı, ölüm belgesi, nüfus kayıt örnekleri, aile bağını gösteren kayıtlar, ölen kişinin gelir belgeleri, banka hareketleri, işyeri kayıtları, eğitim ve bakım giderlerini gösteren belgeler, sigorta poliçesi ve şirket yazışmaları hazırlanabilir. Belge bulunmaması talebin mutlaka reddedileceği anlamına gelmez; ancak destek ilişkisinin ve zararın ispatını zorlaştırabilir (HMK md. 190).

Tazminat hesabı teknik nitelik taşıyabilir. Bu nedenle yalnızca tek bir gelir belgesine veya internet üzerindeki otomatik hesaplamaya dayanarak karar vermek yerine, dosyadaki tüm belgelerin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Sigorta şirketinin sunduğu ödeme teklifinin kapsamı ve hangi zarar kalemlerini içerdiği de ayrıca incelenmelidir (TBK md. 55; KTK md. 91).