Araç Değer Kaybı Nedir, Nasıl Talep Edilir?

Araç değer kaybı ne demektir?

Araç değer kaybı, bir trafik kazasından sonra araç onarılmış olsa bile aracın kazadan önceki ikinci el piyasa değerine göre daha düşük bir bedelle alıcı bulması nedeniyle ortaya çıkan zarardır. Örneğin kaporta, şasi, airbag veya mekanik parçalarda işlem gören bir araç, teknik olarak kullanılabilir duruma getirilse de alıcılar tarafından geçmişinde hasar bulunan araç olarak değerlendirilebilir. Bu fark, onarım masrafından ayrı bir zarar kalemi olarak ileri sürülebilir. Zarar gören kişi, gerçek zararını ve miktarını ispatlamakla yükümlüdür (TBK md. 50).

Trafik kazasında işleten, aracın işletilmesinden doğan zarardan sorumlu tutulabilir (KTK md. 85). İşleten, araç sahibi olabileceği gibi aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olacak şekilde işleten kişi de olabilir. Zorunlu mali sorumluluk sigortası, motorlu aracın işletilmesi nedeniyle üçüncü kişilere verilebilecek zararlar bakımından güvence sağlar (KTK md. 91). Bu nedenle değer kaybı talebi çoğu olayda kusurlu aracın işletenine ve onun zorunlu trafik sigortacısına yöneltilir.

Her kaza değer kaybı doğurur mu?

Hayır. Değer kaybı iddiası için yalnızca kaza yapılmış olması yeterli değildir. Aracın kaza öncesi ve sonrası piyasa değeri arasında ölçülebilir bir fark bulunmalıdır. Hasarın niteliği, değişen veya onarılan parçalar, aracın yaşı, kilometresi, marka ve modeli, önceki hasar kayıtları ve kazadaki kusur oranı değerlendirmede etkili olabilir. Bu değerlendirme genellikle teknik inceleme ve piyasa verileriyle yapılır; tek bir hesaplama yöntemi her olay için kesin sonuç vermez.

Zarar gören kişinin de kazanın meydana gelmesinde kusuru varsa tazminat miktarı kusur oranına göre azaltılabilir (TBK md. 52). Bu nedenle kaza tespit tutanağındaki değerlendirme, kusur raporları, tanık anlatımları, kamera kayıtları ve diğer deliller önem taşıyabilir. Kusur oranı ile değer kaybı miktarı birbirinden farklı konulardır: Kusur oranı kimin hangi ölçüde sorumlu olduğunu, değer kaybı ise aracın piyasa değerindeki azalmayı gösterir.

Değer kaybı kimden istenir?

Talep, olayın özelliklerine göre kusurlu aracın işletenine, sürücüsüne ve zorunlu trafik sigortacısına yöneltilebilir. İşletenin sorumluluğu ile sürücünün sorumluluğu her olayda aynı şekilde değerlendirilmez; kazanın oluş şekli, aracın kimin tarafından kullanıldığı ve kusur durumu incelenir (KTK md. 85). Zorunlu sigortacının sorumluluğu ise poliçenin ve kanuni teminat kapsamının sınırları içinde değerlendirilir (KTK md. 91).

Kendi aracınızın kasko sigortası bulunuyorsa, değer kaybının kasko poliçesi kapsamında olup olmadığı poliçe hükümlerine göre ayrıca incelenmelidir. Kasko ile zorunlu trafik sigortası aynı güvence değildir. Zorunlu trafik sigortası esas olarak kusurlu aracın üçüncü kişilere verdiği zararlarla ilgilidir; kendi aracınızın zararları bakımından kasko teminatı veya doğrudan sorumlu kişilere yöneltilen talepler gündeme gelebilir.

Sigorta şirketine başvuru nasıl yapılır?

Sigorta şirketine yapılacak başvuruda kaza tarihi ve yeri, araç bilgileri, poliçe bilgisi, kaza tespit tutanağı, ruhsat, sürücü belgesi, hasar ve onarım belgeleri, banka bilgileri ve değer kaybı talebinin dayanağı sunulmalıdır. Talep mümkün olduğunca yazılı ve ispatlanabilir bir yöntemle iletilmelidir. Belgelerin eksik verilmesi, şirketin değerlendirme yapmasını geciktirebilir.

Zorunlu trafik sigortacısına dava açmadan veya doğrudan sigortacıdan talepte bulunmadan önce kanunda öngörülen başvuru yolunun izlenmesi gerekir (KTK md. 97). Başvurunun nasıl yapıldığı, hangi belgelerin gönderildiği ve şirketin verdiği cevap saklanmalıdır. Sigorta şirketi talebi kısmen kabul edebilir, reddedebilir veya ek belge isteyebilir. Ödeme yapılması, ödenen miktarın üzerindeki zararın ayrıca ileri sürülmesine her zaman engel oluşturmaz; ancak imzalanan ibranamenin kapsamı ve gerçek ödeme miktarı incelenmelidir.

Hangi belgeler yararlı olabilir?

Değer kaybı raporu hazırlanırken aracın kazadan önceki geçmişi de dikkate alınmalıdır. Daha önce ağır hasar görmüş, çok sayıda parçası değiştirilmiş veya piyasa değerini etkileyen başka kayıtları bulunan araçlarda yeni kazanın oluşturduğu fark farklı hesaplanabilir. Raporun yalnızca otomatik bir formüle dayanması yerine kullanılan verileri ve karşılaştırılan araçları açıklaması, talebin anlaşılmasını kolaylaştırır.

Anlaşma olmazsa hangi yollar düşünülebilir?

Sigorta şirketiyle yazışma sonucunda ödeme yapılmaz veya teklif zararı karşılamazsa, uyuşmazlığın niteliğine göre sigorta tahkimi, arabuluculuk ya da dava yolları gündeme gelebilir. Sigorta şirketine karşı açılacak bazı ticari nitelikteki para uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartı olabilir (TTK md. 5/A; HUAK md. 18/A). Hangi yolun uygulanacağı, talebin kime yöneltildiğine ve uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre belirlenir.

Dava veya tahkim sürecinde kusur oranı, aracın kazadan önceki değeri, kaza sonrası değeri, onarımın kapsamı ve önceki hasarlar incelenebilir. Mahkeme veya görevli karar mercii, zararın belirlenmesi için bilirkişi incelemesine başvurabilir. Tazminat miktarı, ispatlanan gerçek zarar ve sorumluluk oranı üzerinden değerlendirilir; talep edilen rakamın tek başına kabul edilmesi garanti değildir (TBK md. 50, 51).

Kurgusal örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım’ın aracına kavşakta başka bir araç çarpmış ve aracın iki kapısı ile çamurluğu onarılmış olsun. Ayşe Hanım aracını kullanmaya devam edebilse de aracı satarken alıcılar kaza kaydı nedeniyle daha düşük fiyat teklif ediyor. Ayşe Hanım; kaza tutanağını, fotoğrafları, servis kayıtlarını, aracın önceki hasar bilgilerini ve piyasa karşılaştırmalarını toplar. Kusur oranı ile gerçek değer azalması belirlendikten sonra kusurlu aracın sigortacısına yazılı başvuru yapar. Bu tamamen kurgusal örnekte, başvurunun kabul edilip edilmeyeceği belgelerin ve olayın teknik incelemesine bağlıdır.