Ortaklıktan Çıkma: Limited Şirkette Süreç ve Haklar

Ortaklıktan çıkma ne demektir?

Ortaklıktan çıkma, bir şirket ortağının ortaklık ilişkisini sona erdirerek şirketten ayrılmasıdır. Bu konu özellikle limited şirketlerde düzenlenmiştir. Limited şirket ortağı, tek taraflı bir beyanla her durumda şirketten ayrılamaz; çıkma hakkının şirket sözleşmesine dayanması veya kanunda aranan haklı sebebin bulunması gerekir (TTK md. 638).

Çıkma ile payın başka bir kişiye devredilmesi aynı işlem değildir. Pay devrinde ortak, payını başka bir kişiye aktarır; devir işleminin geçerliliği için yazılı şekil, imzaların noterce onanması ve kural olarak genel kurul onayı gibi şartlar gündeme gelir (TTK md. 595). Çıkmada ise ortak, şirketten ayrılma ve payının karşılığını alma sonucunu hedefler.

Limited şirket ortağı hangi yollarla çıkabilir?

Birinci yol, şirket sözleşmesinde ortaklara çıkma hakkı tanınmış olmasıdır. Sözleşmede çıkma hakkının hangi şartlarda kullanılacağı, bildirim yöntemi, karar veya onay gerekip gerekmediği ve ayrılma payının nasıl hesaplanacağı düzenlenebilir. Bu nedenle ilk incelemeniz gereken belge şirket sözleşmesidir (TTK md. 638).

İkinci yol, haklı sebebe dayanarak mahkemeden çıkma talep etmektir. Haklı sebep, ortaklık ilişkisinin ilgili ortak bakımından sürdürülemeyecek ölçüde bozulmasına yol açan somut olaylarla ilgilidir. Kanun her olay için tek bir liste oluşturmaz. Bu nedenle iddianın; şirket sözleşmesi, yazışmalar, genel kurul kararları, muhasebe kayıtları veya diğer belgelerle açıklanması gerekir (TTK md. 638).

Şirket sözleşmesinde özel bir usul varsa bu usule uyulması gerekir. Örneğin bildirimin şirkete yapılması, belirli bir kurul kararının alınması veya belirli belgelerin sunulması öngörülmüş olabilir. Sözleşmede açık bir düzenleme bulunmadığında ve haklı sebep ileri sürüldüğünde, çıkma isteminin mahkeme yoluyla ileri sürülmesi gündeme gelir (TTK md. 638).

Haklı sebep ne olabilir?

Haklı sebep değerlendirmesi olayın tamamına göre yapılır. Şirketin yönetiminden sürekli dışlanma, ortaklar arasındaki güven ilişkisinin ağır biçimde bozulması veya şirket faaliyetlerinin ortağın haklarını kullanmasını fiilen imkânsızlaştıran durumlar iddia konusu yapılabilir. Ancak her anlaşmazlık veya kâr dağıtılmaması tek başına otomatik olarak haklı sebep anlamına gelmez; olayın niteliği ve delilleri değerlendirilir (TTK md. 638).

Ortağın kişisel olarak şirketten memnun olmaması ile şirket ilişkisinin objektif ve sürdürülemez hâle gelmesi farklıdır. Mahkemeye başvurulacaksa hangi olayın ne zaman gerçekleştiği, şirket kararlarının ortağı nasıl etkilediği ve neden başka bir çözümün mümkün olmadığı açık biçimde ortaya konulmalıdır (TTK md. 638).

Örneğin, Ayşe Hanım’ın limited şirkette yüzde 30 payı olduğunu ve diğer ortakların kendisini yıllarca toplantılara çağırmadığını varsayalım. Ayşe Hanım’ın elinde toplantı bildirimleri, şirket yazışmaları ve ticari kayıtlar varsa bunlar iddiasını destekleyebilir. Buna karşılık yalnızca ortaklarla görüşememesi, başka hiçbir somut olay bulunmadan, çıkma talebinin kabul edileceği anlamına gelmez. Bu örnek tamamen kurgusaldır.

Çıkma talebi nasıl hazırlanır?

Öncelikle şirket sözleşmesinin güncel metni, ortaklık payını gösteren kayıtlar, genel kurul ve müdürler kurulu kararları, şirketle yapılan yazışmalar, finansal belgeler ve varsa daha önceki ihtarlar toplanmalıdır. Talep, çıkma hakkının hangi sözleşme hükmüne veya hangi somut haklı sebebe dayandığını açıklamalıdır (TTK md. 638).

Şirket sözleşmesindeki çıkma hakkı kullanılıyorsa bildirimin hangi makama ve nasıl yapılacağı sözleşmeden kontrol edilmelidir. Bildirimin içeriği, şirkete ulaştığının ispatı ve varsa şirket içi kararların alınması önem taşır. Haklı sebep nedeniyle mahkeme yoluna gidilecekse, talep ve deliller dava dilekçesinde sunulur; yargılamaya ilişkin usul kuralları Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na tabidir (HMK md. 119).

Ayrılma akçesi nedir?

Ayrılma akçesi, şirketten çıkan ortağa payının gerçek değerine karşılık ödenmesi gereken tutardır. Değerleme yalnızca ortağın şirkete zamanında koyduğu sermaye miktarına bakılarak yapılmaz; şirketin malvarlığı, borçları, faaliyet durumu ve payın gerçek değeri dikkate alınır. Ayrılma akçesinin hesaplanması ve ödenmesine ilişkin temel kurallar Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmiştir (TTK md. 641, 642).

Çıkma hakkının kullanılması ile ayrılma akçesinin ödenmesi aynı anda gerçekleşmeyebilir. Ödeme miktarı veya yöntemi konusunda uyuşmazlık çıkarsa şirket kayıtları ve mali veriler üzerinden ayrıca inceleme yapılması gerekebilir. Şirket sözleşmesinde ödeme zamanı ve hesaplama yöntemiyle ilgili hükümler varsa bunlar da değerlendirilir (TTK md. 641, 642).

Şirketin mali durumu ödeme bakımından da önem taşır. Kanun, ayrılma akçesinin şirket malvarlığından ödenmesi ve şirket sermayesinin korunmasıyla bağlantılı sınırlamalar öngörür. Bu nedenle çıkma kararı alınmış olsa bile ödeme hemen yapılabilecek bir borç gibi değerlendirilmemelidir (TTK md. 642).

Diğer ortaklar çıkmaya karşı çıkabilir mi?

Şirket sözleşmesine dayanan çıkma hakkının şartlarının oluşup oluşmadığı konusunda şirket veya diğer ortaklar itiraz edebilir. Haklı sebep ileri sürülen durumlarda ise mahkeme, iddiaları ve delilleri değerlendirir. Diğer ortakların itiraz etmesi, çıkma talebinin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez; fakat sürecin uyuşmazlığa dönüşmesine neden olabilir (TTK md. 638).

Bazı durumlarda ortaklar, çıkan ortağın payını devralmayı veya uyuşmazlığı başka bir yöntemle çözmeyi teklif edebilir. Pay devriyle çıkma arasında hukuki fark bulunduğu için teklifin hangi sözleşme ve şirket kararlarıyla uygulanacağı ayrıca incelenmelidir (TTK md. 595).

Anonim şirket ortağı ortaklıktan çıkabilir mi?

Anonim şirkette pay sahibi olmak ile limited şirket ortağı olmak aynı kurallara tabi değildir. Anonim şirket paylarının devri, payın türüne ve şirket kayıtlarına göre farklı usullere bağlanabilir; bu nedenle pay sahibi, limited şirketlerdeki çıkma düzenlemesini doğrudan uygulayamaz (TTK md. 484, 489).

Anonim şirkette pay sahibi, çoğu durumda şirketten ayrılma iradesini payını devrederek gerçekleştirmeyi düşünür. Ancak pay devrinin mümkün olup olmadığı, esas sözleşmedeki hükümler ve payın niteliği birlikte incelenmelidir (TTK md. 490, 491). Şirketin haklı sebeple sona erdirilmesini istemek ise ortaklıktan çıkmayla aynı hukuki sonuç doğuran basit bir ayrılma yöntemi değildir (TTK md. 531).

Bir avukata danışmak ne zaman yararlı olur?

Şirket sözleşmesindeki bir hükmün yorumlanması, haklı sebebin ortaya konulması, ayrılma akçesinin hesaplanması veya şirket kayıtlarının incelenmesi teknik değerlendirme gerektirebilir. Dava açmadan önce belgelerin bir avukat tarafından incelenmesi, talebin yanlış hukuki yola yöneltilmesi riskini azaltabilir. Avukatlık ücretini karşılayamayan kişiler, şartları varsa baronun Adli Yardım Bürosu’na başvurabilir.