Marka ve Patent Nedir? Tescil Süreci ve Haklar

Marka ve patent arasındaki temel fark nedir?

Marka, bir işletmenin mal veya hizmetlerini başka işletmelerin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeye yarayan işarettir. Kelimeler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler veya malların ya da ambalajlarının biçimi, ayırt edici nitelik taşıması ve sicilde açıkça gösterilebilir olması şartıyla marka konusu olabilir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, kısaca SMK, md. 4).

Patent ise teknik bir probleme çözüm getiren buluş için sağlanan korumadır. Patentte korunan şey, işletmenin adı veya logosu değil, teknik özellikleri belirlenmiş buluştur. Bir ürünün adı marka olarak, ürünün çalışma yöntemi veya teknik yapısı ise şartları taşıyorsa patent olarak korunabilir (6769 sayılı SMK md. 82).

Marka tescili için hangi şartlar aranır?

Bir işaretin marka olarak tescil edilebilmesi için öncelikle ayırt edici olması gerekir. Sadece malın veya hizmetin türünü, niteliğini, miktarını, amacını ya da değerini anlatan ve tüketici bakımından kaynak gösterme işlevi bulunmayan işaretler tescil bakımından sorun çıkarabilir. Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler ile bazı yanıltıcı işaretler de tescil edilemez (6769 sayılı SMK md. 5).

Başvurudan önce benzer markaların araştırılması da önemlidir. Daha önce tescil edilmiş veya başvurusu yapılmış bir marka ile aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer bir işaret, aynı veya benzer mal ve hizmetler bakımından karıştırılma ihtimali yaratıyorsa itirazla karşılaşabilir. Tanınmış markalar ve bazı önceki haklar da başvurunun reddi veya sonradan hükümsüzlük gündemine gelmesine yol açabilir (6769 sayılı SMK md. 6).

Marka başvurusu, hangi mal veya hizmetler için koruma istendiği belirtilerek yapılır. Koruma, başvuruda belirtilen mal ve hizmetlerle sınırlıdır. Bu nedenle yalnızca marka adını seçmek değil, markanın hangi ticari faaliyetlerde kullanılacağını doğru belirlemek de gerekir. Başvurunun incelenmesi, yayımlanması ve itiraz süreçleri bakımından kanundaki usul kuralları uygulanır (6769 sayılı SMK md. 11).

Patent alınabilmesi için hangi şartlar gerekir?

Patent verilebilmesi için buluşun üç temel şartı taşıması gerekir: yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması. Buluşun yalnızca bilinen bir bilginin basit tekrarı olmaması ve teknik bir çözüm niteliği taşıması beklenir (6769 sayılı SMK md. 82).

Yenilik, buluşun başvuru tarihinden veya geçerli bir rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmasıyla ilgilidir. İnternette paylaşım, fuarda tanıtım, satış, makale yayımlama veya üçüncü kişilere açıklama gibi işlemler, olayın özelliklerine göre buluşun yeni olma şartını etkileyebilir (6769 sayılı SMK md. 83).

Buluş basamağı, buluşun ilgili teknik alandaki uzman kişi bakımından açık ve kolay bir çözüm olmamasını ifade eder. Sanayiye uygulanabilirlik ise buluşun üretilebilmesi veya kullanılabilmesiyle ilgilidir. Bu şartlardan birinin bulunmaması patent başvurusunun reddedilmesine veya verilen patentin geçersizliği iddiasına neden olabilir (6769 sayılı SMK md. 84, 85).

Marka veya patent başvurusu nasıl hazırlanır?

Marka başvurusunda işaretin kendisi ve kullanılacağı mal veya hizmetler açıkça belirlenmelidir. Patent başvurusunda ise buluşun açıklaması, teknik çizimler gerektiğinde çizimler ve koruma kapsamını belirleyen istemler hazırlanır. İstemler, patentle hangi teknik özelliklerin korunmasının talep edildiğini gösterir. Başvurunun biçim ve içerik şartları patent başvurusu bakımından SMK’da düzenlenmiştir (6769 sayılı SMK md. 90).

Başvurudan önce benzer marka araştırması yapılması, patent bakımından da teknik literatür ve önceki başvuruların incelenmesi yararlı olabilir. Ancak bir başvuru veri tabanında benzer sonuç bulunmaması, tescilin veya patentin kesinlikle kabul edileceği anlamına gelmez. İnceleme, başvurunun kapsamına ve dosyadaki bilgi ve belgelere göre yürütülür.

Patent koruması, başvuru tarihinden itibaren yirmi yıl sürer. Bu koruma süresi uzatılamaz; patentin geçerli kalması için kanunda öngörülen yıllık ücretlerin zamanında ödenmesi gerekir (6769 sayılı SMK md. 101). Güncel ücretler ve ödeme takvimi başvuru öncesinde resmî kaynaktan kontrol edilmelidir.

Marka veya patent ihlal edilirse ne yapılabilir?

Tescilli marka hakkına, hak sahibinin izni olmadan aynı veya benzer işaretin kanunda belirtilen biçimlerde kullanılmasıyla tecavüz edilebilir. İşaretin ticari belgelerde, ürünlerde, ambalajlarda, reklamlarda veya işletme adında kullanılması somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir (6769 sayılı SMK md. 7, 29).

Patent hakkı bakımından da patent sahibinin izni olmadan patent konusu buluşun üretilmesi, satılması, kullanılması, ticari amaçla elde bulundurulması veya bazı durumlarda ithal edilmesi ihlal oluşturabilir. İhlalin kapsamı, patentin istemleri ve fiilin teknik özellikleri karşılaştırılarak belirlenir (6769 sayılı SMK md. 141).

Hak sahibi, ihlalin durdurulması, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması, zararının giderilmesi ve gerekli diğer talepler için kanunda düzenlenen hukuk yollarına başvurabilir. Hangi talebin uygun olduğu; kullanımın süresine, ürünün niteliğine, zararın oluşup oluşmadığına ve delillere göre değişir (6769 sayılı SMK md. 149).

Marka veya patentin şartları baştan beri bulunmuyorsa ya da sonradan kanuni nedenler ortaya çıkmışsa hükümsüzlük gündeme gelebilir. Hükümsüzlük, tescilin geçerliliğine yönelik bir uyuşmazlıktır ve marka bakımından kanunda ayrıca düzenlenen iptal sebepleri de bulunur (6769 sayılı SMK md. 25, 26).

Kurgusal örnek: Aynı ad, farklı koruma türleri

Örneğin, Ayşe Hanım enerji tasarrufu sağlayan yeni bir kahve makinesi geliştiriyor ve ürüne “Akıllı Dem” adını veriyor. “Akıllı Dem” adı, ürünün piyasadaki kaynağını ayırt etmek için marka başvurusuna konu olabilir. Makinenin enerji tüketimini azaltan yeni teknik sistemi ise yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarını taşıyorsa patent başvurusuna konu olabilir. Aynı proje içinde hem marka hem patent koruması bulunması mümkündür; ancak bu korumalar birbirinin yerine geçmez (6769 sayılı SMK md. 4, 82).