Hasta Hakları Nelerdir? Bilmeniz Gereken Temel Kurallar

Hasta hakları ne anlama gelir?

Hasta hakları, sağlık hizmeti alırken beden bütünlüğünüzün, özel hayatınızın ve kişisel verilerinizin korunmasını sağlayan hukuki güvencelerdir. Bu haklar tek bir kanunda toplanmaz. Tıbbi müdahaleye onay, kişilik hakkının korunması, sağlık verilerinin işlenmesi ve uğranılan zararın giderilmesi farklı kanunlarda düzenlenir.

Tıbbi müdahale, teşhis veya tedavi amacıyla vücudunuza yönelik yapılan sağlık işlemidir. Kural olarak hekimin, hastanın onayını almadan teşhis veya tedavi işlemine başlamaması gerekir (1219 sayılı Kanun md. 70). Onay, yapılacak işlemin niteliğini anlayabilecek şekilde bilgilendirmeye dayanmalıdır. Ancak bu yazıda, bilgilendirmenin bütün usul ve içerik şartları hakkında kanunlarda açıkça yer almayan ayrıntılı sonuçlara gidilmemektedir.

Tıbbi işlem için onay vermek zorunda mısınız?

Bir sağlık işlemiyle ilgili onay vermeden önce işlemin ne amaçla yapılacağını, size önerilen yöntemi ve işlemin uygulanıp uygulanmayacağını sağlık kuruluşundan sormanız mümkündür. Onay vermemeniz halinde ortaya çıkabilecek tıbbi sonuçlar hakkında açıklama istemeniz de kararınızı bilinçli vermenize yardımcı olur. Onay formu imzalamış olmanız, sağlık kuruluşunun her durumda sorumluluktan kurtulduğu anlamına gelmez; onam, kusurlu veya hukuka aykırı bir uygulamayı tek başına hukuka uygun hale getirmez.

Beden bütünlüğüne yönelik hukuka aykırı bir müdahale, kişilik hakkına saldırı olarak değerlendirilebilir. Kişilik hakkına yönelik saldırının önlenmesi, durdurulması veya hukuka aykırılığının tespiti için hukuk mahkemelerinde talepte bulunulabilir (TMK md. 23, 24, 25). Somut olayda müdahalenin niteliği, alınan onamın kapsamı ve meydana gelen sonuç birlikte incelenir.

Sağlık verileriniz nasıl korunur?

Tahlil sonuçları, tanı bilgileri, reçeteler, görüntüleme kayıtları ve tedavi geçmişi kişisel veri niteliğindedir. Sağlık verileri, özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilir ve bu veriler bakımından daha sıkı koruma uygulanır (6698 sayılı KVKK md. 6). Verinin hangi amaçla işlendiği, kimlere aktarılabileceği ve ne kadar süre saklanacağı gibi konularda veri sorumlusundan açıklama isteyebilirsiniz.

Veri sorumlusu, sağlık verilerinin hukuka aykırı şekilde işlenmesini veya başkalarına aktarılmasını önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür (KVKK md. 12). Örneğin sağlık bilgilerinizin yetkisiz kişilere gönderilmesi, ortak kullanılan bir ekranda açık bırakılması veya güvenlik önlemi alınmadan paylaşılması, olayın şartlarına göre veri güvenliği bakımından sorun oluşturabilir.

Sağlık kayıtlarınız hakkında hangi taleplerde bulunabilirsiniz?

Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenebilir, işlenmişse buna ilişkin bilgi isteyebilir, verilerin işlenme amacını ve aktarılmışsa aktarılan kişileri öğrenmeyi talep edebilirsiniz. Verilerin eksik veya yanlış olduğunu düşünüyorsanız düzeltilmesini, kanuni şartlar oluşmuşsa silinmesini veya yok edilmesini isteme hakkınız da bulunur (KVKK md. 11).

Bu talepler, öncelikle veriyi işleyen sağlık kuruluşuna veya ilgili veri sorumlusuna yapılır. Başvurunun nasıl yapılacağı ve gerekli bilgiler, veri sorumlusunun başvuru usulüne göre değişebilir. Başvurunuzun reddedilmesi, cevabın yetersiz olması veya kanunda öngörülen sürede cevap verilmemesi halinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet imkânı doğabilir (KVKK md. 13, 14, 15). Kurula başvuru, somut olayın tüm hukuki boyutlarını ve varsa tazminat talebini kendiliğinden çözmez.

Sağlık hizmeti nedeniyle zarar gördüğünüzü düşünüyorsanız

Bir sağlık işlemi sonucunda zarar oluştuğunu düşünüyorsanız, öncelikle olayın belgelerini düzenli biçimde saklayın. Muayene ve epikriz kayıtları, reçeteler, tahliller, görüntüleme sonuçları, ödeme belgeleri, yazışmalar ve varsa tanık bilgileri olayın değerlendirilmesinde yardımcı olabilir. Sağlık kuruluşundan kayıtların bir örneğini istemeniz ve başvurularınızı mümkün olduğunca yazılı yapmanız, hangi tarihte ne talep ettiğinizi gösterebilir.

Hukuka aykırı ve kusurlu bir fiille başkasına zarar veren kişi, kural olarak bu zararı gidermekle yükümlü olabilir (TBK md. 49). Bedensel zarar halinde tedavi giderleri, kazanç kaybı veya çalışma gücündeki kayıp gibi maddi zarar kalemleri gündeme gelebilir; manevi zarar için de uygun bir para tutarı istenebilir (TBK md. 54, 56). Kişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle ayrıca manevi tazminat talebi değerlendirilebilir (TBK md. 58).

Tazminat talebinde yalnızca istenen miktar değil, olay ile zarar arasındaki bağlantı ve kusur da önem taşır. Hangi sağlık çalışanının veya kuruluşun sorumlu olabileceği, işlemin özel sağlık kuruluşunda mı yoksa kamu sağlık hizmeti kapsamında mı yapıldığı ve zararın ne zaman öğrenildiği başvurulacak yol üzerinde etkili olabilir. Bu nedenle somut dosya incelenmeden kesin bir haklılık veya sonuç değerlendirmesi yapılamaz.

Kurgusal örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım bir özel sağlık kuruluşunda yapılan işlemden sonra sağlık verilerinin başka bir kişiye gönderildiğini fark etsin. Ayşe Hanım önce veri sorumlusuna başvurarak hangi verilerin işlendiğini, kimlere aktarıldığını ve olayla ilgili hangi güvenlik önlemlerinin alındığını sorabilir (KVKK md. 11, 13). Cevap alamaz veya cevabı yetersiz bulursa, şartları varsa Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet yolunu değerlendirebilir (KVKK md. 14, 15). Verilerin paylaşılması nedeniyle ayrıca kişilik hakkının zedelendiğini ve somut bir zarar doğduğunu düşünüyorsa, TMK ve TBK hükümleri bakımından ayrı bir hukuki değerlendirme yapılabilir (TMK md. 24, 25; TBK md. 49, 58). Bu örnek kurgusaldır; gerçek bir olay için doğrudan sonuç göstermez.

Başvuru öncesinde nelere dikkat etmelisiniz?

Önce şikâyetinizin hangi başlıkta olduğunu belirleyin: onam alınmaması, tıbbi uygulama nedeniyle zarar, sağlık verilerinin paylaşılması veya kayıtlara erişememe. Her başlık için aynı merci görevli olmayabilir. Sağlık kuruluşuna yapacağınız başvuruda olayın tarihini, talebinizi ve dayandığınız belgeleri açıkça yazın. Sadece telefon görüşmesine bağlı kalmak yerine yazılı kayıt oluşturmanız ispat açısından daha elverişli olabilir.

Tıbbi değerlendirme gerektiren uyuşmazlıklarda, mevcut sağlık durumunuzu ve işlem sonrasındaki gelişmeleri gösteren kayıtları koruyun. Bir avukata danışırken olayın kronolojisini, tüm belgeleri ve yaptığınız başvuruların cevaplarını birlikte sunmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır. Adli yardım hizmetinden yararlanma şartlarını öğrenmek için bulunduğunuz ilin barosunun Adli Yardım Bürosuna başvurabilirsiniz.