Vasiyetname Nasıl Hazırlanır ve Geçerli Olur?

Vasiyetname nedir?

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının veya belirli bir malının kimlere bırakılacağını düzenleyen tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. Kişi vasiyetnameyle mirasçı atayabilir ya da belirli bir malının belirli bir kişiye verilmesini isteyebilir (TMK md. 516, 517). Vasiyetname, miras bırakan hayattayken miras paylaşımı sonucu doğurmaz; ölümden sonra hüküm ifade eder (TMK md. 575).

Vasiyetname hazırlanırken mirasçıların saklı payları da dikkate alınmalıdır. Saklı pay, kanunun bazı mirasçılar için koruduğu ve miras bırakanın tamamen ortadan kaldıramadığı miras payıdır (TMK md. 505). Saklı payın ihlal edilmesi, vasiyetnamenin her durumda bütünüyle geçersiz olacağı anlamına gelmez. İhlal edilen bölüm için tenkis, yani azaltma, gündeme gelebilir (TMK md. 560).

Kimler vasiyetname yapabilir?

Vasiyetname yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve kanunda belirtilen yaş şartını taşımak gerekir (TMK md. 502). Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlamını ve sonuçlarını anlayabilmesini ifade eder. Kişinin sağlık durumu, işlem sırasında bilincinin açık olup olmadığı ve iradesinin serbestçe oluşup oluşmadığı somut olayda değerlendirilir.

Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama altında hazırlanan vasiyetname için iptal davası açılması mümkündür (TMK md. 557). Bu nedenle ağır hastalık, ileri yaş veya aile içi baskı gibi durumların bulunduğu olaylarda vasiyetnamenin hangi koşullarda düzenlendiği önem kazanır.

Vasiyetname türleri

Resmî vasiyetname

Resmî vasiyetname, yetkili görevli tarafından düzenlenir. Vasiyetçi son arzularını görevliye bildirir. Metnin hazırlanması, vasiyetçiye okunması, imzalanması ve tanıkların katılımı bakımından kanunda özel kurallar bulunur (TMK md. 532-537). İmzadan önce metnin okunması ve vasiyetçinin gerçek iradesini yansıtıp yansıtmadığının kontrol edilmesi gerekir.

Resmî vasiyetnamede tanıkların kim olabileceği ve kimlerin tanıklık yapamayacağı da kanunda düzenlenmiştir (TMK md. 534, 536). Vasiyetnameden yararlanan kişinin veya onun yakınlarının tanık olarak yer alması, geçerlilik bakımından sorun doğurabilir (TMK md. 536).

El yazılı vasiyetname

El yazılı vasiyetnamenin tamamı vasiyetçi tarafından kendi el yazısıyla yazılmalıdır. Metnin bilgisayarda hazırlanıp yalnızca imzalanması veya başkasına yazdırılması, el yazılı vasiyetname bakımından şekil şartını karşılamayabilir (TMK md. 538). Belgeye yıl, ay ve gün yazılmalı ve vasiyetçi tarafından imzalanmalıdır (TMK md. 538).

Taşınmazın bilgileri, banka hesabı veya başka bir malvarlığı unsuru mümkün olduğunca açık biçimde belirtilmelidir. Belirsiz ifadeler, vasiyetnamenin yorumlanması konusunda uyuşmazlığa yol açabilir. Açık bir metin hazırlanmış olsa bile saklı pay kuralları uygulanmaya devam eder (TMK md. 505, 538).

Sözlü vasiyetname

Sözlü vasiyetname, olağanüstü bir durum nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapma imkânı bulunmadığında başvurulabilen istisnai bir yöntemdir. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi koşullar bu yöntem bakımından kanunda dikkate alınan durumlardandır (TMK md. 539).

Vasiyetçi son arzularını iki tanığa bildirir. Tanıkların beyanı kanunda gösterilen usule uygun şekilde yazılı hâle getirilerek yetkili makama ulaştırılır (TMK md. 540). Olağanüstü durum ortadan kalktıktan sonra başka bir vasiyetname yapma imkânı doğarsa, sözlü vasiyetnamenin geçerliliği bakımından kanundaki özel kurallar uygulanır (TMK md. 541).

Vasiyetname değiştirilebilir mi?

Vasiyetçi, daha sonra yeni bir vasiyetname yaparak önceki vasiyetnamesini tamamen veya kısmen değiştirebilir. Yeni vasiyetnamenin önceki belgeyle çelişen hükümleri, olayın özelliklerine göre önceki düzenlemenin yerine geçebilir (TMK md. 542).

Vasiyet edilen belge veya mal vasiyetçi tarafından yok edilirse, önceki vasiyetnamenin etkisi bakımından bu davranışın anlamı değerlendirilir (TMK md. 543). Belirli bir mal vasiyet edildikten sonra bu mal üzerinde vasiyetle bağdaşmayan bir işlem yapılması da vasiyetin uygulanmasını etkileyebilir (TMK md. 544). Malvarlığında veya aile durumunda değişiklik olduğunda vasiyetnamenin yeniden incelenmesi yararlı olabilir.

Vasiyetname hangi hâllerde iptal edilebilir?

Vasiyetnamenin iptali, belgenin kanuna aykırı veya irade sakatlığı altında düzenlendiğinin ileri sürüldüğü davadır. Vasiyetçinin gerekli ehliyete sahip olmaması, vasiyetnamenin kanundaki şekle uymaması, tasarrufun hukuka veya ahlaka aykırı olması ya da iradenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda oluşması iptal sebepleri arasındadır (TMK md. 557).

İptal davası, vasiyetnameden yarar sağlayan kişilere karşı açılır (TMK md. 558). Bir vasiyetnamenin mirasçılardan birini memnun etmemesi tek başına iptal sebebi değildir. İptal için kanunda belirtilen nedenlerden birinin bulunması ve bunun somut olayda ortaya konulması gerekir.

Saklı pay ihlal edilirse ne olur?

Miras bırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde malvarlığı hakkında karar verebilir. Bununla birlikte altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eşin saklı payları kanun tarafından korunur. Hangi mirasçının hangi oranda saklı pay sahibi olduğu TMK’da düzenlenmiştir (TMK md. 505-506).

Vasiyetname saklı payı aşarsa, saklı pay sahibi mirasçı tenkis davası açabilir. Tenkis, vasiyetnamenin tamamının otomatik olarak ortadan kaldırılması değil, saklı payı aşan kısmın azaltılmasıdır (TMK md. 560). Tenkis davasında kanuni süreler bulunduğundan, vasiyetnamenin ne zaman açıldığı ve saklı pay ihlalinin ne zaman öğrenildiği önem taşır (TMK md. 571).

Örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım bütün malvarlığını bir arkadaşına bırakmak üzere bilgisayarda hazırladığı bir metni imzalıyor. Belge baştan sona Ayşe Hanım’ın el yazısıyla hazırlanmadığı için el yazılı vasiyetname bakımından şekil şartı sorunu doğabilir (TMK md. 538). Ayşe Hanım’ın çocukları varsa, onların saklı paylarının ihlal edilip edilmediği de ayrıca incelenir (TMK md. 505-506). Bu örnek kurgusaldır ve gerçek bir dosyaya ilişkin değildir.