Tenkis Davası Nedir? Saklı Pay ve Miras Rehberi

Tenkis davası nedir?

Tenkis, miras bırakanın ölümünden sonra yaptığı bazı ölüme bağlı tasarrufların veya karşılıksız kazandırmaların, belirli mirasçıların saklı payını aşan kısmının azaltılmasıdır. Saklı pay, kanunun bazı mirasçılar için koruduğu ve miras bırakanın her durumda ortadan kaldıramayacağı miras bölümünü ifade eder (TMK md. 505, 506).

Miras bırakan, malvarlığı üzerinde kural olarak dilediği gibi tasarruf edebilir. Ancak tasarruf edilebilir kısmı aşarak saklı payı zedelerse, saklı pay sahibi mirasçı bu aşan bölümün azaltılmasını isteyebilir (TMK md. 560). Tenkis davası, mirasın baştan sona yeniden paylaştırılması değil, saklı payı ihlal eden kazandırmanın gerekli ölçüde azaltılması amacıyla açılır.

Saklı pay kime tanınır?

Altsoy, yani çocuklar ve onların altsoyları, saklı pay sahibi mirasçılardandır. Sağ kalan eş de hangi mirasçılarla birlikte mirasçı olduğuna göre saklı pay hakkına sahip olabilir. Ana ve baba için kanunda ayrıca saklı pay düzenlemesi bulunur (TMK md. 506). Kardeşler ise güncel düzenlemede saklı pay sahibi mirasçılar arasında sayılmaz (TMK md. 506).

Hangi işlemler tenkise konu olabilir?

Vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılan ve saklı payı aşan ölüme bağlı kazandırmalar tenkise konu olabilir. Miras bırakanın hayattayken yaptığı bazı karşılıksız kazandırmalar da, kanunda belirtilen şartların gerçekleşmesi hâlinde hesaba katılabilir ve tenkis kapsamına girebilir (TMK md. 507, 509, 565).

Her bağış otomatik olarak tenkise tabi değildir. İşlemin yapıldığı tarih, karşılıksız olup olmadığı, miras bırakanın amacı ve saklı payın gerçekten zedelenip zedelenmediği birlikte değerlendirilir (TMK md. 565). Bu nedenle yalnızca miras bırakanın bir taşınmazı veya parasını başka bir kişiye vermiş olması, tek başına tenkis davasının kazanılacağı anlamına gelmez.

Saklı pay nasıl hesaplanır?

Hesaplama yapılırken önce miras bırakanın ölüm tarihi itibarıyla malvarlığı belirlenir. Borçlar ve terekeye ait bazı giderler dikkate alınarak net tereke bulunur. Daha sonra yasal mirasçılık düzenine göre miras payları ve saklı paylar hesaplanır (TMK md. 507).

Hesaba, bazı karşılıksız kazandırmaların da eklenmesi gerekebilir. Özellikle kanunun tenkis kapsamına aldığı kazandırmalar değerlendirmeye dahil edilir (TMK md. 565). Son aşamada miras bırakanın tasarruf edebileceği bölüm ile saklı pay sahibi mirasçıların korunması gereken bölümü karşılaştırılır. Saklı payın eksik kaldığı belirlenirse, eksik kalan miktar kadar tenkis gündeme gelir.

Tenkis davasını kim açabilir?

Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis talebinde bulunabilir (TMK md. 560). Saklı pay hakkı bulunmayan bir kişinin yalnızca mirastan daha az pay aldığı gerekçesiyle tenkis istemesi mümkün değildir. Birden fazla saklı pay sahibi mirasçı varsa, her kişinin kendi saklı payındaki eksiklik bakımından talepte bulunması gerekir.

Mirasçının tenkis isteminde bulunabilmesi için miras bırakanın yaptığı işlemin saklı payını ihlal etmesi gerekir. Miras payının düşük olması ile saklı payın ihlal edilmesi aynı şey değildir. Örneğin miras bırakan, tasarruf edilebilir kısmı içinde kalan bir malını bir kişiye bırakmışsa diğer mirasçıların yasal miras payı azalabilir; fakat saklı payları zedelenmemişse tenkis şartları oluşmayabilir.

Tenkis hangi sırayla uygulanır?

Tenkis yapılırken, miras bırakanın yaptığı kazandırmaların türü ve sırası dikkate alınır. Ölüme bağlı tasarrufların azaltılması ile hayattayken yapılan karşılıksız kazandırmaların azaltılması aynı aşamada değerlendirilmez. Kanun, tenkisin uygulanmasında belirli bir sıra öngörür (TMK md. 570).

Aynı türden birden fazla kazandırma varsa, bunların hangi ölçüde azaltılacağı da hesaplamaya göre belirlenir. Bir kazandırmanın tamamen ortadan kaldırılması yerine, saklı pay ihlalini giderecek ölçüde azaltılması esastır (TMK md. 560, 570).

Örnek olay: Ayşe Hanımın saklı payı

Örneğin, Ayşe Hanım’ın babası vefat etmeden önce malvarlığının önemli bir bölümünü tek çocuğu olmayan bir arkadaşına vasiyet etsin. Ölümden sonra yapılan hesaplamada Ayşe Hanım’ın saklı payının karşılanmadığı anlaşılsın. Ayşe Hanım, saklı payını aşan vasiyet kısmının azaltılmasını talep edebilir. Ancak bunun için terekenin net değeri, borçlar, diğer mirasçılar ve varsa önceki bağışlar birlikte hesaplanmalıdır.

Tenkis davası açmadan önce hangi belgeler toplanmalı?

Mirasçılık belgesi, ölüm kaydı, vasiyetname veya miras sözleşmesi, tapu kayıtları, banka ve şirket kayıtları, bağış belgeleri ve terekeye ait borç bilgileri önem taşıyabilir. Hangi belgelerin gerekli olduğu uyuşmazlığın türüne göre değişir. Terekenin kapsamı ve kazandırmaların değeri belirlenmeden saklı pay hesabı sağlıklı yapılamaz (TMK md. 507, 565).

Dava süresinin geçirilmesi, saklı pay hesabında yanlış başlangıç tarihi alınması veya yalnızca bazı malların hesaba katılması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle miras belgelerinin tarih sırasına konulması ve kazandırmaların kime, ne zaman, hangi hukuki işlemle yapıldığının belirlenmesi yararlı olur.

Tenkis davası ile mirastan çıkarma aynı mıdır?

Hayır. Mirastan çıkarma, saklı paylı mirasçının kanunda öngörülen nedenlerle miras hakkından mahrum bırakılması işlemidir (TMK md. 510). Tenkis ise yapılan kazandırmanın saklı payı aşan bölümünün azaltılmasıyla ilgilidir (TMK md. 560). Bir vasiyetnamenin hem mirastan çıkarma hem de saklı payın ihlali yönünden incelenmesi gerekebilir; bu iki kurumun şartları birbirinden farklıdır.

Tenkis davasında dikkat edilmesi gerekenler

Öncelikle gerçekten saklı pay sahibi olup olmadığınız belirlenmelidir. Ardından miras bırakanın ölüm tarihi itibarıyla net tereke, yasal miras payları, saklı paylar ve tenkise tabi kazandırmalar hesaplanmalıdır (TMK md. 506, 507, 565).

Dava hakkının süresi hak düşürücü nitelikte olduğundan, öğrenme tarihleri ve kazandırmanın türü konusunda dikkatli olunmalıdır (TMK md. 571). Vasiyetnamenin içeriği, tapu işlemleri ve bağış belgeleri görülmeden kesin bir değerlendirme yapılması mümkün değildir. Uyuşmazlığın kapsamı ve hesaplama yöntemi için bir avukata danışabilir; ücreti karşılamakta zorlanıyorsanız baronun Adli Yardım Bürosuna başvurabilirsiniz.