Saklı Pay Nedir? Kimlerin Saklı Payı Vardır?

Saklı pay ne demektir?

Saklı pay, miras bırakanın vasiyetname veya başka bir karşılıksız kazandırma yoluyla ortadan kaldıramayacağı, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu miras bölümüdür. Miras bırakan, saklı paylar dışında kalan bölüme tasarruf edilebilir kısım denir ve bu bölüm üzerinde kural olarak serbestçe işlem yapabilir (TMK md. 505).

Bu koruma, miras bırakanın hiçbir şekilde malvarlığı üzerinde işlem yapamayacağı anlamına gelmez. Kişi, tasarruf edilebilir kısım içinde bir kişiyi mirasçı atayabilir, belirli bir malını birine bırakabilir veya başka bir karşılıksız kazandırmada bulunabilir. Ancak yapılan işlem saklı payı zedeliyorsa, saklı pay sahibi mirasçı belirli koşullarla tenkis talebinde bulunabilir (TMK md. 560).

Kimlerin saklı payı vardır?

Türk Medeni Kanunu’na göre saklı pay sahibi mirasçılar altsoy, ana ve baba ile belirli durumlarda sağ kalan eştir. Kardeşler, saklı pay sahibi mirasçılar arasında sayılmaz. Saklı payın varlığı ve miktarı, mirasçının hangi zümrede bulunduğuna ve sağ kalan eşin kimlerle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir (TMK md. 506).

Tablodaki oranlar, doğrudan terekenin tamamına uygulanmaz. Önce ilgili mirasçının yasal miras payı belirlenir; ardından saklı pay oranı bu pay üzerinden hesaplanır (TMK md. 506). Yasal mirasçılıkta altsoyun mirasçılığı ve payları TMK md. 495’te, ana ve babanın mirasçılığı TMK md. 496’da, sağ kalan eşin mirasçılığı ise TMK md. 499’da düzenlenmiştir.

Saklı pay nasıl hesaplanır?

Hesaplamada önce miras bırakanın ölümü anındaki malvarlığı belirlenir. Borçlar, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yönetimi için gerekli giderler ile kanunda dikkate alınması gereken diğer kalemler değerlendirilir. Tasarruf edilebilir kısım, terekenin ölüm günündeki durumuna göre hesaplanır (TMK md. 507).

Bu nedenle yalnızca miras bırakanın sağlığında sahip olduğu malların toplamına bakmak yeterli olmayabilir. Borçlar, bazı karşılıksız kazandırmalar ve mirasın açıldığı tarihteki gerçek değerler hesaplamayı etkileyebilir. Taşınmaz, şirket payı veya yüksek değerli başka bir mal söz konusuysa değer tespiti ayrıca önem kazanır.

Örneğin, Ayşe Hanım’ın iki çocuğu ve sağ kalan eşi olduğunu varsayalım. Ayşe Hanım vasiyetnameyle malvarlığının tamamını çocuklarından yalnızca birine bırakmış olsun. Önce eşin ve çocukların yasal miras payları belirlenir. Daha sonra her birinin saklı payı hesaplanır. Bir çocuğun veya eşin saklı payı karşılanmıyorsa, eksik kalan bölüm için tenkis gündeme gelebilir. Bu örnek kurgusaldır; gerçek hesaplama terekenin borçları, malvarlığının değeri ve mirasçıların durumuna göre yapılır (TMK md. 506, 507).

Saklı pay ihlal edilirse ne yapılabilir?

Saklı payı zedelenen mirasçı, saklı payını tamamlamak amacıyla tenkis davası açabilir. Tenkis, miras bırakanın yaptığı ve saklı payı aşan karşılıksız kazandırmanın, aşan bölüm kadar azaltılmasıdır. Dava açılabilmesi için mirasçının saklı pay sahibi olması ve saklı payının gerçekten ihlal edilmesi gerekir (TMK md. 560).

Tenkis yalnızca vasiyetnameler bakımından düşünülmemelidir. Miras bırakanın sağlığında yaptığı bazı karşılıksız kazandırmalar da kanunun öngördüğü koşullarda tenkise konu olabilir. Hangi işlemlerin bu kapsama girdiği ve tenkisin hangi sırayla uygulanacağı, işlemin türü ile terekenin özelliklerine göre belirlenir (TMK md. 561, 565).

Tenkis, yapılan işlemin tamamının otomatik olarak geçersiz olduğu anlamına gelmez. Amaç, saklı payı ihlal eden bölümü azaltarak korunan miras payını sağlamaktır. Bu nedenle vasiyetnamenin içeriği, terekenin ölüm tarihindeki değeri, borçlar ve daha önce yapılan kazandırmalar birlikte incelenir (TMK md. 507, 560).

Mirasçılıktan çıkarma saklı payı ortadan kaldırır mı?

Miras bırakan, saklı pay sahibi bir altsoyunu ancak kanunda belirtilen ağır nedenlerin bulunması hâlinde mirastan çıkarabilir. Bu işlem, mirasçılıktan çıkarma olarak adlandırılır ve vasiyetnameyle yapılır. Çıkarma sebebinin vasiyetnamede gösterilmesi gerekir; çıkarma sebebi belirtilmemiş veya mirasçı tarafından itiraz edilmişse uyuşmazlık mahkemede değerlendirilir (TMK md. 510, 512).

Mirasçılıktan çıkarma ile saklı payın ihlali aynı şey değildir. Saklı payı azaltan bir vasiyetnameye karşı çoğu durumda tenkis gündeme gelirken, çıkarma işleminin kanundaki koşullara uygun olup olmadığı ayrıca incelenir (TMK md. 510, 512).

Saklı pay hakkında sık yapılan yanlışlar

“Çocuğum olduğu için bütün malvarlığımın yarısı mutlaka ona kalır” düşüncesi her olayda doğru değildir. Saklı pay, doğrudan terekenin sabit bir oranı değil, kural olarak mirasçının yasal miras payı üzerinden hesaplanan bir bölümdür (TMK md. 506).

Bir başka yanlış, vasiyetnamede adı geçmeyen her mirasçının saklı payının ihlal edildiğini düşünmektir. Vasiyetnamede mirasçıya mal bırakılmamış olması tek başına yeterli değildir; mirasçının saklı pay sahibi olup olmadığı ve tereke hesabında bu payın karşılanıp karşılanmadığı incelenmelidir (TMK md. 505, 506, 507).