Miras Sözleşmesi Nedir? Şartları, Türleri ve İptali

Miras sözleşmesi ne işe yarar?

Miras sözleşmesiyle miras bırakan, mirasının tamamını, bir bölümünü veya belirli bir malını sözleşmenin karşı tarafına ya da üçüncü bir kişiye bırakmayı üstlenebilir. Örneğin sözleşmenin konusu bir ev olabileceği gibi, mirasın belirli bir payı da olabilir. Burada belirleyici olan, kişinin ölümünden sonra mirası hakkında sözleşmeyle bir düzenleme yapmasıdır. (TMK md. 527)

Diğer bir kullanım alanı mirastan feragat, yani mirasçının miras hakkından sözleşmeyle vazgeçmesidir. Miras bırakan ile mirasçı, bir karşılık verilmesini kararlaştırarak veya karşılık olmadan feragat sözleşmesi yapabilir. Dolayısıyla internette karşılaştığınız “miras sözleşmesi” ifadesi her zaman birine mal bırakılması anlamına gelmez; bir kişinin mirasçılık sıfatından ayrılmasına ilişkin anlaşmayı da anlatabilir. (TMK md. 528)

Vasiyetnameden farkı ve sözleşmenin bağlayıcılığı

Miras sözleşmesinde taraflar, iradelerini resmî görevliye aynı anda bildirir. Sözleşmenin anlaşmayla ortadan kaldırılması da tarafların yazılı anlaşmasına bağlıdır. Bu nedenle sözleşmeyi hazırlarken yalnızca “ölünce kime ne kalacak?” sorusunu değil, ileride karar değişirse hangi yolun kullanılacağını da düşünmelisiniz. Kanun, sözleşmenin sona ermesi ile tek taraflı ortadan kaldırılması için ayrı şartlar öngörür. (TMK md. 545, 546)

Sözleşme yapılması, miras bırakanın bütün malvarlığını kullanmaktan vazgeçmesi anlamına gelmez. Miras bırakan malvarlığı üzerinde tasarruf etmeye devam edebilir. Bununla birlikte, miras sözleşmesindeki yükümlülüklerle bağdaşmayan ölüme bağlı düzenlemelerine veya bağışlamalarına itiraz edilebilir. Bu yüzden sözleşmede bir evden söz edilmesi ile o evin mülkiyetinin hemen karşı tarafa geçirilmesi aynı şey değildir. (TMK md. 527)

Kimler miras sözleşmesi yapabilir?

Miras sözleşmesi yapacak kişinin ayırt etme gücüne sahip olması, yani yaptığı işlemin anlamını ve sonuçlarını değerlendirebilmesi gerekir. Ayrıca kişinin ergin olması ve kısıtlı olmaması aranır. Özellikle kendi mirası hakkında sözleşmeyle düzenleme yapan taraf açısından bu şartların birlikte değerlendirilmesi gerekir; yalnızca belgeye imza atabilmesi, kanunun aradığı ehliyet şartlarının karşılandığını göstermez. (TMK md. 503)

İşlem sırasında gerekli ehliyeti bulunmayan kişinin yaptığı ölüme bağlı düzenleme için iptal davası açılabilir. Bu nedenle sözleşme hazırlanırken tarafların durumunun değerlendirilmesi, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkların anlaşılması bakımından yararlıdır. Resmî şekilde düzenlenmiş bir belgenin bulunması, ehliyet eksikliği veya diğer iptal sebeplerine dayanılarak dava açılmasını kendiliğinden engellemez. (TMK md. 557)

Miras sözleşmesi nasıl hazırlanır?

Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir. Taraflar isteklerini resmî görevliye aynı anda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi görevlinin ve iki tanığın önünde imzalar. Evde hazırlanıp yalnızca taraflar arasında imzalanmış bir metin, kanunun miras sözleşmesi için aradığı bu şeklin yerine geçmez. Belgenin başlığının “miras sözleşmesi” olması da tek başına yeterli değildir. (TMK md. 545)

Resmî vasiyetname düzenlemeye yetkili görevli; sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş başka bir görevli olabilir. Noterde işlem yaptırmayı düşünüyorsanız talebinizin yalnızca imza onaylatmak değil, miras sözleşmesini kanunun aradığı resmî şekilde düzenletmek olduğunu açıkça belirtmeniz yararlı olur. İki tanığın katılımı da bu resmî düzenlemenin bir parçasıdır. (TMK md. 532, 545)

Mirastan feragat çocukları da etkiler mi?

Mirastan feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder. Feragat bir karşılık alınarak yapılmışsa, sözleşmede başka türlü düzenlenmediği sürece feragat edenin altsoyu, yani çocukları ve onların devamındaki kişiler bakımından da sonuç doğurur. Bu nedenle “Ben vazgeçiyorum ama çocuklarımın hakkı devam eder” düşüncesi, karşılık alınan bir feragat sözleşmesinde kendiliğinden geçerli değildir. (TMK md. 528)

Örneğin, tamamen kurgusal bir olayda Ayşe Hanım, babasından bir mal alması karşılığında babasının gelecekteki mirasından feragat etmek istiyor. Ayşe Hanım’ın iki çocuğu var. Sözleşmede farklı bir düzenleme yapılmazsa, karşılık alınarak yapılan bu feragat çocukları bakımından da etkili olur. Ayşe Hanım’ın sözleşme öncesinde yalnızca aldığı malı değil, çocuklarının miras durumunu da değerlendirmesi gerekir. (TMK md. 528)

Saklı pay miras sözleşmesini sınırlar mı?

Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu miras bölümüdür. Altsoyu, ana veya babası ya da eşi bulunan miras bırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında düzenleme yapabilir. Bu nedenle miras sözleşmesinde bir kişiye geniş bir pay bırakılmış olması, diğer mirasçıların kanunla korunan paylarının mutlaka ortadan kalktığı anlamına gelmez. (TMK md. 505)

Saklı payını alamayan mirasçı, miras bırakanın tasarruf edebileceği sınırı aşan düzenlemenin azaltılmasını isteyebilir. Buna tenkis denir. Tenkis talebi ile sözleşmenin iptali farklıdır: Tenkiste mesele, saklı payı korumak için düzenlemenin azaltılmasıdır; iptalde ise ehliyet, iradenin oluşumu, hukuka aykırılık veya şekil gibi geçerlilik sorunları incelenir. Hangi talebin uygun olduğu, uyuşmazlığın sebebine bağlıdır. (TMK md. 557, 560)

Sözleşmeden vazgeçmek mümkün mü?

Taraflar, miras sözleşmesini yazılı bir anlaşmayla ortadan kaldırabilir. Ancak miras bırakanın tek başına fikir değiştirmesi, aynı şekilde değerlendirilmez. Sözleşmeyle mirasçı atanan veya kendisine belirli bir mal bırakılan kişinin, sözleşmeden sonra miras bırakana karşı mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışlarda bulunması hâlinde, miras bırakanın tek taraflı ortadan kaldırma imkânı vardır; bunun vasiyetnameler için öngörülen şekillerden biriyle yapılması gerekir. (TMK md. 546)

Sözleşmeye dayanarak miras bırakan hayattayken bir edimi, yani kararlaştırılan karşılığı veya davranışı isteme hakkı bulunan taraf için ayrıca dönme yolu düzenlenmiştir. Bu edim sözleşmeye uygun yerine getirilmez veya güvenceye bağlanmazsa, borçlar hukuku kuralları uyarınca sözleşmeden dönülebilir. Ayrıca mirasçı atanan ya da kendisine mal bırakılan kişi miras bırakandan önce ölürse sözleşme kendiliğinden sona erer. (TMK md. 547, 548)

İptal sebepleri ve dava süreleri

Ölüme bağlı düzenleme; gerekli ehliyet bulunmadan yapılması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda ortaya çıkması, içeriğinin ya da bağlı koşullarının hukuka veya ahlaka aykırı olması yahut şekil eksikliği taşıması nedeniyle iptal davasına konu olabilir. İptalde menfaati bulunan mirasçı veya kendisine vasiyet yoluyla kazandırma yapılan kişi dava açabilir. Aile içindeki memnuniyetsizlik tek başına bu sebeplerin yerine geçmez. (TMK md. 557, 558)

Bir sözleşmeyi değerlendirmek için önce belgenin neyi amaçladığını ayırın: Size bir miras payı mı bırakılıyor, belirli bir mal mı veriliyor, yoksa siz mirastan mı feragat ediyorsunuz? Ardından resmî şekli, feragatin karşılıklı olup olmadığını ve saklı payla ilgili olası etkilerini inceleyin. Bunlar aynı başlık altında anılsa da farklı hukuki sonuçlar doğuran düzenlemelerdir. (TMK md. 505, 527, 528, 545)