Yıllık İzin Hakkı: Süreler, Kullanım ve Ücret

Yıllık izin hakkı nedir?

Yıllık izin, işçinin dinlenebilmesi için tanınan ve çalışma süresine bağlı olarak kullanılan ücretli izin hakkıdır. Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışan işçi, yıllık ücretli izne hak kazanır. İşe ilk başlama tarihinden itibaren geçen süre, deneme süresi de dahil olmak üzere, yıllık izin hesabında dikkate alınır. Yıllık izin hakkından önceden vazgeçilemez. (4857 sayılı İş Kanunu md. 53)

Bu hak, iş sözleşmesi sürerken işçinin çalışmadığı günler için ücret alabilmesini sağlar. Yıllık izin, hafta tatili veya diğer izin türleriyle aynı şey değildir. Örneğin mazeret izni, hastalık raporu veya ücretsiz izin, yıllık ücretli iznin yerine geçmez. Yıllık izin hakkının kapsamı ve kullanılma şekli esas olarak 4857 sayılı İş Kanunu’nda düzenlenmiştir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 53)

Yıllık izin hakkı ne zaman doğar?

İşçinin aynı işverene ait işyerlerinde çalıştığı süreler, işyeri değişse bile, yıllık izin hesabında birlikte değerlendirilebilir. İşverenin aynı işyerinde veya aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde geçen çalışma süreleri, kanundaki koşullar çerçevesinde toplam hizmet süresinin belirlenmesinde dikkate alınır. (4857 sayılı İş Kanunu md. 54)

Yıllık izin hesabında işçinin fiilen çalışmadığı bazı dönemler de çalışma süresinden sayılabilir. Kanun, işçinin işini yapmadığı ancak hizmet süresinden sayılan belirli dönemleri ayrıca düzenler. Bu nedenle ücretsiz izin, rapor, devamsızlık veya işten uzak kalınan başka bir dönemin yıllık izin hesabını etkileyip etkilemediği, olayın niteliğine göre değerlendirilmelidir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 54, 55)

Yıllık izin süresi kaç gündür?

Yıllık izin süresi, işçinin aynı işverene bağlı hizmet süresine göre belirlenir. Hizmeti bir yıldan beş yıla kadar olan işçilere, beş yıl dahil, en az 14 iş günü; beş yıldan fazla ve 15 yıldan az olan işçilere en az 20 iş günü; 15 yıl ve daha fazla olan işçilere ise en az 26 iş günü yıllık izin verilir. Kanundaki süreler asgari süredir. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle işçi lehine daha uzun izin süresi kararlaştırılabilir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 53)

18 yaşını doldurmamış işçiler ile 50 yaşını geçmiş işçilere verilecek yıllık izin süresi, hizmet süresi ne olursa olsun, 20 iş gününden az olamaz. İşçinin yaş durumu ve hizmet süresi birlikte değerlendirilir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 53)

Yıllık izin nasıl kullanılır?

Yıllık izin kural olarak işverenin uygun gördüğü zamanda, işyerinin çalışma düzeni ve işin gerekleri dikkate alınarak kullandırılır. Bununla birlikte işçinin yıllık izin hakkını fiilen kullanabilmesi gerekir. İzin, işçinin dinlenme amacıyla kullanacağı bir süre olduğundan, yalnızca bordro üzerinde gösterilmesi yeterli olmayabilir. İzin taleplerinin ve işverenin onayının yazılı ya da elektronik ortamda saklanması, tarafların hangi tarihler üzerinde anlaştığını göstermeye yardımcı olur. (4857 sayılı İş Kanunu md. 56)

Tarafların anlaşmasıyla yıllık izin bölünerek kullanılabilir. Ancak bölünen izin parçalarından birinin 10 günden az olmaması gerekir. Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresine denk gelirse bu günler yıllık izin süresinden sayılmaz. Bu nedenle izin başlangıç ve bitiş tarihleri belirlenirken resmî tatillerin ve hafta tatillerinin nasıl hesaplandığı ayrıca kontrol edilmelidir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 56)

Örneğin, Ayşe Hanım aynı işverene bağlı olarak dört yıldır çalışmaktadır. Kanundaki asgari süreye göre 14 iş günlük yıllık izne hak kazanmıştır. Ayşe Hanım bu izni işverenle anlaşarak bir bölümü 10 iş gününden az olmayacak şekilde iki parçada kullanabilir. İzin dönemine denk gelen hafta tatili ve genel tatil günleri, yıllık izin günlerinden düşülmez. Bu örnek kurgusaldır ve yalnızca hesaplama mantığını göstermek içindir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 53, 56)

Yıllık izin ücreti ne zaman ödenir?

İşveren, yıllık izne çıkan işçiye izin süresine ilişkin ücreti, işçi izne başlamadan önce peşin olarak veya avans şeklinde ödemelidir. İzin sırasında ödenecek tutarın hesabında kanundaki ücret hesaplama kuralları dikkate alınır. Ödemenin yapıldığını gösteren bordro, banka kaydı veya benzeri belgelerin saklanması, ileride yaşanabilecek uyuşmazlıklarda yararlı olabilir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 57)

İş sözleşmesi devam ederken kullanılmayan yıllık izinlerin işçiye ücret olarak ödenmesi, yıllık iznin fiilen kullandırılması yerine geçmez. İşverenin, çalışanın izin hakkını kullandırmak yerine düzenli biçimde yalnızca izin parası ödemesi, yıllık izin hakkının amacıyla bağdaşmaz. Kullanılmamış izinlerin ücret karşılığına dönüşmesi, iş sözleşmesinin sona ermesiyle gündeme gelir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 53, 59)

İşten ayrılırken kullanılmayan izinler ne olur?

İş sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret ödenmelidir. Bu ücret, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden hesaplanır. İşçinin istifa etmesi, işveren tarafından işten çıkarılması veya sözleşmenin başka bir nedenle sona ermesi, hak edilmiş ve kullanılmamış izin ücretinin ödenmesi bakımından tek başına engel değildir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 59)

İzin ücretinin hesabında hangi izinlerin gerçekten hak edildiği, daha önce hangi tarihlerde izin kullanıldığı ve işverenin tuttuğu izin kayıtları önem taşır. İşçi, izin kullandığını gösteren belgeleri; işveren ise izin kayıtlarını ve ödeme belgelerini saklamalıdır. Taraflar arasında uyuşmazlık çıkarsa, yazılı belgelerle birlikte bordro, banka hareketleri ve işyeri kayıtları da değerlendirmeye alınabilir. (4857 sayılı İş Kanunu md. 56, 59)

Yıllık izin konusunda sık karşılaşılan durumlar

İşverenin iş yoğunluğunu gerekçe göstererek yıllık izni sürekli ve belirsiz biçimde ertelemesi, işçinin dinlenme hakkını fiilen kullanamamasına yol açabilir. İzin tarihi konusunda işyeri düzeni dikkate alınsa da işçinin hak ettiği iznin kullandırılması gerekir. İzin talebinin sözlü yapılması yerine yazılı veya kayıt bırakacak bir yöntem kullanılması, talebin tarihini ve içeriğini ortaya koyar. (4857 sayılı İş Kanunu md. 53, 56)

İşçi, yıllık izinde olduğu günlerde çalıştırılırsa veya izin kullandığına dair kayıt gerçeği yansıtmıyorsa, olayın belgelenmesi gerekir. E-posta, mesaj, vardiya çizelgesi, giriş-çıkış kayıtları ve banka ödemeleri gibi belgeler somut olayın değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Her belgenin uyuşmazlığı kesin olarak çözeceği söylenemez; deliller olayın bütününe göre incelenir.

Yıllık izin hesabı yapılırken işe giriş tarihi, aynı işverene bağlı önceki çalışma dönemleri, kullanılan izinler, yaş, iş sözleşmesi ve varsa toplu iş sözleşmesi birlikte incelenmelidir. İşverenin hesaplamasıyla işçinin hesabı farklıysa, yazılı kayıtlar karşılaştırılmadan kesin bir sonuca varılmamalıdır.