İşe İade Davası: Şartları, Süresi ve Süreci

İşe iade nedir?

İşe iade, işveren tarafından sona erdirilen iş sözleşmesinin geçersiz nedenle feshedildiğinin ileri sürülmesi ve işçinin aynı veya benzer işine dönmek istemesiyle ilgili hukuki süreçtir. İşverenin fesih için geçerli bir neden göstermesi gerekir. İşçinin davranışı, verimi, işin veya işletmenin gerekleri gibi nedenler somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 18).

Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih nedeni açık ve kesin biçimde belirtilmelidir. İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili bir nedenle sözleşme sona erdiriliyorsa, kural olarak işçinin savunmasının alınması gerekir. Ancak 4857 sayılı Kanun, bazı haklı fesih hallerinde savunma şartı aranmaması için istisna öngörür (4857 sayılı İş Kanunu md. 19).

Kimler işe iade hakkından yararlanabilir?

İşe iade hükümlerinden yararlanabilmek için işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışması ve iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi gerekir. Ayrıca işçinin aynı işverenin bir veya birden fazla işyerindeki toplam kıdeminin en az altı ay olması ve işyerinde en az 30 işçi çalışması aranır (4857 sayılı İş Kanunu md. 18).

İşyerindeki işçi sayısı belirlenirken aynı işverenin aynı işkolundaki işyerleri birlikte dikkate alınabilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 18). Bu nedenle yalnızca çalıştığınız şubedeki veya mağazadaki çalışan sayısına bakmak her zaman yeterli olmayabilir.

İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ve yardımcıları ile işyerinin bütününü yöneten, işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri işe iade hükümlerinin kapsamı dışında kalabilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 18). Belirleyici olan unvan değil, kişinin gerçek yetki ve görevleridir.

İşe iade sürecinde ilk adım: Arabuluculuk

İşe iade talebiyle iş mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Dava şartı, mahkemenin davayı esastan inceleyebilmesi için önceden yerine getirilmesi gereken koşuldur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3).

Fesih bildiriminin size tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 20).

Arabuluculuk başvurusunda fesih bildirimi, iş sözleşmesi, ücret bordroları, işyeri yazışmaları ve fesih nedeninin geçersiz olduğunu gösteren diğer belgeler sunulabilir. Hangi belgelerin gerekli olduğu somut olaya göre değişir; elinizdeki belgeleri başvuru sırasında düzenli biçimde sunmanız ispat bakımından yararlı olabilir.

İşe iade davasında neler incelenir?

Uyuşmazlıkta öncelikle işçinin işe iade kapsamındaki şartları taşıyıp taşımadığı ve fesih bildiriminin usule uygun olup olmadığı değerlendirilir. Fesih nedeninin gerçekten mevcut olup olmadığı, işverence ileri sürülen neden ile fesih arasında bağlantı bulunup bulunmadığı ve fesih yerine daha hafif bir önlemin mümkün olup olmadığı da olayın özelliklerine göre incelenebilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 18, 19 ve 20).

Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverene aittir. İşçi ise fesih bildiriminin kendisine tebliğ edildiğini ve işe iade talebinin süresinde yapıldığını ortaya koymalıdır (4857 sayılı İş Kanunu md. 20).

Örneğin, Ayşe Hanım sekiz aydır belirsiz süreli sözleşmeyle çalıştığı, işyerinde 30’dan fazla işçi bulunduğu halde yalnızca “uyum sorunları” şeklinde açıklama içeren bir fesih bildirimi almış olsun. Ayşe Hanım, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanaktan sonra kanunda belirtilen sürede işe iade davası açabilir. Bu örnek kurgusaldır; gerçek dosyada fesih bildiriminin içeriği ve deliller ayrıca değerlendirilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 18, 19 ve 20).

Mahkeme işe iade kararı verirse ne olur?

Mahkeme veya özel hakem feshin geçersiz olduğuna karar verirse, işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmalıdır. İşçi, kesinleşen kararın kendisine tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. İşçi bu başvuruyu yapmazsa fesih geçerli hale gelir (4857 sayılı İş Kanunu md. 21).

İşçi süresinde başvurduğu halde işveren tarafından işe başlatılmazsa, işçiye mahkemece belirlenen ve dört ila sekiz aylık ücret arasında değişen işe başlatmama tazminatı ödenir. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer hakları ödenebilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 21).

Mahkeme kararında işe başlatmama tazminatının miktarı ile çalıştırılmadığı dönem için ödenecek ücret ve diğer haklar gösterilir. İşe başlatma başvurusu yapılmadan veya bu başvurunun sonucu beklenmeden ödeme hesabı yapılması, dosyanın özelliklerine göre farklı sonuçlar doğurabilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 21).

Sık yapılan hatalar

En sık karşılaşılan hatalardan biri, fesih tarihinden sonra arabuluculuk başvurusunu geciktirmektir. Bir diğer hata, arabuluculuk son tutanağını almadan veya son tutanaktan sonra dava süresini hesaplamadan hareket etmektir (4857 sayılı İş Kanunu md. 20; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3).

İşverenin “istifa et”, “anlaşmalı ayrıl” veya “ibraname imzala” şeklindeki teklifleri, iş sözleşmesinin nasıl sona erdiği konusunda önem taşıyabilir. İmza atmadan önce belgenin içeriğini, fesih iradesinin kimden geldiğini ve işe iade hakkınıza etkisini dikkatle değerlendirmeniz gerekir. İşe iade sürecinin belge ve süre yönleri bulunduğundan, somut durum için bir avukata danışabilirsiniz. Ücreti karşılayamayanlar baronun Adli Yardım Bürosuna başvurabilir.