Maaş Haczi Nedir, Ne Kadar Kesilir?

Maaş haczi nedir?

Maaş haczi, kesinleşmiş veya uygulanabilir hâle gelmiş bir icra takibinde borcun, borçlunun işverenden aldığı ücretin bir kısmından tahsil edilmesidir. İcra dairesi, işverene maaştan kesinti yapması ve kesilen tutarı icra dosyasına göndermesi için bildirim gönderir. İşveren bu bildirim üzerine kesinti yapmakla yükümlüdür (İİK md. 355).

Haciz, doğrudan işverenin kendi kararıyla başlatılamaz. İşverenin, icra dosyasından gelen resmî bildirime dayanması gerekir. Maaş haczi uygulandığında çalışanın eline geçen ücret azalır; ancak ücretin tamamının kesilmesi kural olarak mümkün değildir. Haczedilebilecek miktar, çalışanın işçi, memur veya başka bir statüde olmasına ve alacağın niteliğine göre incelenir (İİK md. 83; İş K. md. 35).

Maaşın ne kadarı haczedilebilir?

İşçi ücretleri bakımından genel kural, aylık ücretin dörtte birinden fazlasının haczedilememesidir (İş K. md. 35). Bu nedenle uygulamada maaş haczi çoğunlukla ücretin dörtte biri üzerinden yapılır. Ancak ücretin hangi kalemlerden oluştuğu, kesintinin niteliği ve borcun nafaka olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

İcra ve İflas Kanunu da maaş, ücret ve benzeri gelirlerin haczedilebileceğini; borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli miktarın dikkate alınacağını düzenler. Aynı maddede haczedilecek miktarın dörtte birden az olamayacağı belirtilmiştir (İİK md. 83). İşçi ücretleri için İş Kanunu’ndaki dörtte birlik üst sınır da dikkate alınır (İş K. md. 35). Somut dosyada kesintinin hangi ücret kalemi üzerinden ve hangi oranda yapılacağı icra bildiriminden kontrol edilmelidir.

Nafaka alacakları, maaş haczindeki genel sınır bakımından özel değerlendirmeye tabidir. İş Kanunu, işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceği kuralını nafaka alacakları için istisna tutar (İş K. md. 35). Bu nedenle nafaka dosyasında kesinti, normal bir tüketici veya kredi borcu dosyasındaki kesintiden farklı olabilir.

Birden fazla maaş haczi varsa ne olur?

Bir çalışanın aynı anda birden fazla icra dosyası bulunabilir. Bu durumda dosyalar gelişigüzel şekilde aynı anda kesintiye alınmaz. Hacizler sıraya konur; önde bulunan haczin kesintisi tamamlanmadan sonraki haciz için kesintiye başlanmaz (İİK md. 83).

Yeni bir haciz bildirimi geldiğinde işveren, mevcut haczin sırasını ve devam edip etmediğini icra dosyalarına bildirmelidir. Çalışan, hangi dosyanın sırada olduğunu ve önceki dosyada ne kadar borç kaldığını ilgili icra dosyasından öğrenebilir. Dosyaların farklı icra dairelerinde bulunması, bildirim ve sıra işlemlerinin ayrıca takip edilmesini gerektirebilir.

İşverenin maaş haczindeki görevleri

İcra dairesinden maaş haczi bildirimi alan işveren, çalışanın ücretinden bildirime uygun kesinti yapmalı ve kesilen parayı icra dosyasına göndermelidir (İİK md. 355). İşveren ayrıca çalışanın işyerinden ayrılması, ücretinin değişmesi veya haciz bakımından önemli olabilecek bir durumun ortaya çıkması hâlinde icra makamına bildirimde bulunmalıdır (İİK md. 355).

İşveren kesinti yapmaz, kesilen parayı göndermez veya gerekli bildirimleri yerine getirmezse kendisi bakımından sorumluluk doğabilir. İcra ve İflas Kanunu, bu tür durumlarda işverenin kesilmeyen veya gönderilmeyen miktarlardan sorumlu tutulabileceğini düzenler (İİK md. 356). Kamu görevlilerinin icra işlemlerine ilişkin yükümlülükler bakımından ayrıca özel hükümler bulunur (İİK md. 357).

Maaş haczine itiraz edilebilir mi?

Maaş haczine ilişkin itirazın hangi makama ve hangi sürede yapılacağı, icra takibinin türüne, size yapılan bildirimin içeriğine ve ileri sürdüğünüz nedene göre değişebilir. Bu nedenle size ulaşan ödeme emri, haciz bildirimi ve icra dosyasındaki tebligatlar birlikte incelenmelidir. Kanunda öngörülen süreler geçirildiğinde bazı itiraz ve şikâyet imkânları etkilenebilir; somut süreyi belgeyi görmeden söylemek doğru olmaz.

Kesintinin ücretin tamamına uygulanması, aynı anda sıra dışı birden fazla kesinti yapılması veya borcun ödendiği hâlde haczin sürdürülmesi gibi bir sorun olduğunu düşünüyorsanız, icra dosyasındaki işlemleri ve bordroları karşılaştırın. Gerekirse bir avukata danışabilir veya ücretini karşılayamıyorsanız baronun Adli Yardım Bürosu’na başvurabilirsiniz.

Maaş haczi ne zaman kalkar?

Maaş haczinin sona ermesi, yalnızca işverenin kesintiyi kendiliğinden durdurmasıyla gerçekleşmez. İcra dosyasındaki borcun ödenmesi, haczin kaldırılmasına karar verilmesi veya dosyada haczin devamını engelleyen başka bir hukuki durumun oluşması gerekir. İşveren, icra dosyasından gelen yeni bir bildirim olmadan kesintiyi durdurursa sorumlulukla karşılaşabilir (İİK md. 355-356).

Borcu ödediğinizi düşünüyorsanız, ödeme dekontlarını saklayın ve ödemenin doğru icra dosyasına işlendiğini kontrol edin. Dosyada bakiye, harç veya masraf görünüp görünmediği de ayrıca incelenmelidir. Haczin kaldırılmasıyla ilgili işlemin icra dosyasına işlendiğini görmeden, bordrodaki kesintinin sona ereceğini varsaymayın.

Kurgusal örnek

Örneğin, Ayşe Hanım’ın banka borcu nedeniyle işverenine maaş haczi bildirimi gönderildiğini düşünelim. İşveren, bildirime uygun olarak ücretinden haczedilebilir kısmı kesip icra dosyasına yatırır. Ayşe Hanım’ın daha önce başlatılmış başka bir maaş haczi varsa yeni dosya sıraya alınır; önceki dosya tamamlanmadan yeni dosya için ayrıca kesinti yapılmaz (İİK md. 83). Ayşe Hanım bordrosunu ve icra dosyasındaki ödeme kayıtlarını karşılaştırarak kesintilerin doğru uygulanıp uygulanmadığını kontrol edebilir.

Maaş haczinde kontrol listesi

Size gelen icra bildiriminin hangi dosyaya ait olduğunu kontrol edin. İşvereninizden kesintinin hangi tarihte başladığını ve hangi ücret kalemi üzerinden yapıldığını öğrenin. E-Devlet veya ilgili icra dosyasındaki ödeme ve bakiye bilgilerini bordronuzla karşılaştırın. Birden fazla haciz varsa dosyaların sıra durumunu inceleyin. Borcun ödendiğini düşünüyorsanız ödeme belgelerini ve dosya hesabını birlikte değerlendirin.