Konkordato Nedir? Başvuru, Mühlet ve Sonuçları

Konkordato nedir?

Konkordato, borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya zamanında ödeyememe tehlikesi bulunan bir borçlunun, borçlarını vade verilerek ya da indirim yapılarak ödeyebilmek için başvurduğu hukuki kurumdur. Süreçte borçlu, alacaklılarına bir ödeme projesi sunar ve mahkeme denetimi altında bu projenin uygulanmasını amaçlar (İİK md. 285).

Konkordato başvurusu yalnızca şirketlere özgü değildir. Kanundaki şartları taşıyan gerçek kişiler ve tüzel kişiler de başvurabilir. Ayrıca borçlunun alacaklılarından biri de konkordato talebinde bulunabilir (İİK md. 285). Konkordato, borcu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; borcun hangi oranda ve hangi takvimle ödeneceği, alacaklıların tutumu ve mahkemenin değerlendirmesi sonucunda belirlenir.

Konkordato başvurusu nasıl yapılır?

Başvuru, borçlunun mali durumunu ve önerdiği ödeme planını ortaya koyan belgelerle yapılır. Bu belgeler arasında borçlunun malvarlığını, borçlarını, alacaklarını, gelir-gider durumunu ve konkordato teklifinin uygulanabilirliğini gösteren kayıtlar bulunur. Kanun, başvuru sırasında sunulması gereken belgeleri ayrıca düzenler (İİK md. 286).

Mahkeme, sunulan belgelerin kanunda aranan nitelikte olup olmadığını inceler. Başvurunun amacı, yalnızca icra takiplerini geciktirmek veya alacaklıları zarara uğratmak olmamalıdır. Ödeme teklifinin gerçekçi olup olmadığı, borçlunun faaliyetlerini sürdürmesinin mümkün bulunup bulunmadığı ve alacaklıların bu plandan ne ölçüde yararlanabileceği dosyanın değerlendirilmesinde önem taşır.

Geçici mühlet ve kesin mühlet nedir?

Mahkeme, belgelerin eksiksiz olduğunu ve başvurunun kanuni şartları taşıdığını değerlendirirse geçici mühlet kararı verebilir. Geçici mühletin amacı, konkordato projesinin incelenmesi ve borçlunun malvarlığının korunması için geçici bir koruma sağlamaktır. Bu dönemde konkordato komiseri görevlendirilebilir (İİK md. 287).

Geçici mühlet içinde konkordatonun başarıya ulaşabileceği anlaşılırsa kesin mühlet verilebilir. Kesin mühlet kararıyla birlikte komiserin görevleri ve konkordato sürecinin denetimi devam eder. Mühlet kararları ve süreçle ilgili bazı işlemler kanunda öngörülen şekilde ilan edilir (İİK md. 288, 289).

Mühlet kararının icra takiplerine etkisi

Mühlet içinde borçlu aleyhine kural olarak yeni bir takip yapılamaz ve başlamış takipler durur. İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir kararlarının uygulanması da kanunda belirtilen çerçevede sınırlandırılır (İİK md. 294). Bu koruma, borçlunun faaliyetlerini sürdürmesine ve ödeme projesini hazırlamasına zaman kazandırmayı amaçlar.

Rehinle teminat altına alınmış alacaklar bakımından farklı bir düzenleme vardır. Rehinli alacaklı, mühlet sırasında rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatabilir veya mevcut takibe devam edebilir; ancak satış işlemleri yönünden kanundaki sınırlamalar uygulanır (İİK md. 295). Bu nedenle alacağın teminatlı olup olmadığı, konkordato dosyasında ayrıca değerlendirilmelidir.

Borçlunun faaliyetleri ve sözleşmeleri

Borçlu, mühlet döneminde faaliyetlerine devam edebilir; ancak malvarlığını ve işletmesini konkordatonun amacına aykırı biçimde kullanamaz. Mahkemenin izni gereken işlemler bulunabilir ve komiser, borçlunun işlemlerini denetler. Borçlunun yetkileri ile mahkeme veya komiser denetiminin kapsamı konkordato kararında ve kanunda düzenlenir (İİK md. 297).

Devam eden sözleşmeler bakımından da özel hükümler vardır. Sözleşmenin karşı tarafı, yalnızca konkordato talep edildiği veya mühlet verildiği için sözleşmeyi sona erdiremez ya da borcun ifasını zorlaştıran sonuçlar doğuramaz. Bununla birlikte kanun, bazı sözleşmeler ve durumlar için özel istisnalar öngörür (İİK md. 296).

Alacaklılar konkordato sürecine nasıl katılır?

Konkordato komiseri, alacaklıları alacaklarını bildirmeye ve konkordato projesi hakkında bilgi almaya davet eder. Alacaklıların, borçludan olan alacaklarını kanunda belirtilen usule göre bildirmesi gerekir (İİK md. 299). Alacak miktarının veya alacağın niteliğinin tartışmalı olması, alacaklının süreçteki oy ve ödeme durumunu etkileyebilir.

Komiser, borçlunun mali durumunu ve konkordato teklifini inceler; alacaklıların görüşlerini ve oylarını toplar. Alacaklılar toplantısında konkordato projesinin kabul edilip edilmediği değerlendirilir (İİK md. 300, 301, 302). Kabul için kanunda öngörülen alacaklı ve alacak çoğunluklarından birinin sağlanması gerekir (İİK md. 302).

Konkordato ne zaman bağlayıcı olur?

Alacaklıların projeyi kabul etmesi tek başına yeterli değildir. Konkordatonun hüküm doğurması için mahkemenin projeyi tasdik etmesi gerekir. Mahkeme; kanuni çoğunluğun sağlanıp sağlanmadığını, teklifin uygulanabilirliğini, alacaklıların elde edeceği miktarı ve gerekli giderlerin karşılanıp karşılanmadığını inceler (İİK md. 305).

Tasdik kararı verilirse konkordato, kanunda belirtilen kapsamda bağlayıcı hâle gelir. Bağlayıcılık, konkordato kapsamındaki alacaklıların ödeme planına tabi olması anlamına gelir. Ancak her alacak türü aynı şekilde etkilenmez; rehinli alacaklar, bazı kamu alacakları ve kanunda özel olarak düzenlenen alacaklar bakımından farklı sonuçlar ortaya çıkabilir (İİK md. 306, 308/c).

Örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım’ın işlettiği şirket, müşterilerinden olan alacaklarını zamanında tahsil edemediği için banka ve tedarikçi borçlarını vadesinde ödeyememeye başlamış olsun. Şirket, mali tablolarını ve ödeme planını mahkemeye sunarak konkordato talep edebilir. Mahkeme geçici mühlet verirse icra takipleri bakımından koruma başlayabilir; komiser şirketin mali durumunu inceler ve alacaklılar projeye ilişkin oy kullanır. Bu, kurgusal bir örnektir; gerçek bir dosya veya karar anlatımı değildir.

Alacaklı veya borçlu nelere dikkat etmeli?

Borçlu açısından konkordato projesinin gelir, gider, varlık ve borç kayıtlarıyla uyumlu olması gerekir. Gerçekçi olmayan ödeme planları, eksik belgeler veya mühlet kurallarına aykırı işlemler süreci olumsuz etkileyebilir (İİK md. 286, 297). Alacaklı açısından ise alacağın süresinde ve doğru belgelerle bildirilmesi, toplantılara katılma ve projeyi inceleme önem taşır (İİK md. 299, 300).

Konkordato dosyalarında alacağın teminatlı olup olmadığı, sözleşmelerin durumu, takiplerin hangi aşamada bulunduğu ve projenin alacaklıya sağlayacağı ödeme ayrı ayrı incelenmelidir. Süreçte yapılacak işlemler dosyanın özelliklerine göre değişebileceğinden, hak kaybı ihtimali bulunan durumlarda bir avukata danışabilirsiniz. Avukatlık ücretini karşılayamayan kişiler, şartları varsa baronun Adli Yardım Bürosuna başvurabilir.