Hakaret Suçu Nedir? Şikâyet, Delil ve Ceza Süreci

Hakaret suçu nedir?

Hakaret, bir kişinin onurunu, şerefini veya saygınlığını rencide edebilecek biçimde somut bir fiil ya da olgu isnat edilmesi veya sövülmesiyle oluşabilir (TCK md. 125). Bu davranış sözlü olabilir; yazılı mesaj, sosyal medya paylaşımı, e-posta, görüntülü görüşme ya da başka bir iletişim biçimiyle de gerçekleşebilir. Suçun oluşup oluşmadığı değerlendirilirken yalnızca tek bir kelimeye değil, sözün söylendiği ortam, kişiler arasındaki ilişki, kullanılan ifadelerin bütünü ve olayın bağlamına bakılır.

Her kaba, kırıcı veya nezaketsiz söz otomatik olarak hakaret suçu sayılmaz. Bir ifadenin ceza hukuku bakımından hakaret oluşturması için kişinin şeref ve saygınlığını hedef alan belirli bir ağırlığa ulaşması gerekir (TCK md. 125). Bu değerlendirme somut olay üzerinden yapılır. Aynı söz, farklı bir ortamda veya farklı bir anlam bütünlüğü içinde farklı şekilde değerlendirilebilir.

Hakaret hangi yollarla işlenebilir?

Hakaret yüz yüze konuşmada, telefon görüşmesinde, kısa mesajda, sosyal medya yorumunda veya internet üzerindeki bir paylaşımda gündeme gelebilir (TCK md. 125). Mağdurun doğrudan hedef alınması şart değildir; kişinin gıyabında söylenen sözlerin de suç oluşturabilmesi için kanunda öngörülen koşulların bulunması gerekir (TCK md. 125). Bir kişiye belirli bir suç işlemiş olduğu yönünde isnatta bulunulması veya doğrudan sövülmesi, olayın içeriğine göre hakaret kapsamında değerlendirilebilir.

Hakaretin alenen işlenmesi, yani söz veya paylaşımın belirsiz sayıda kişinin bilgisine ulaşabilecek bir ortamda yapılması, cezanın artırılmasına neden olabilir (TCK md. 125). Herkese açık sosyal medya paylaşımı, kalabalık bir ortamda yapılan açıklama veya geniş bir topluluğa gönderilen mesajlar bu açıdan incelenebilir. Bir paylaşımın yalnızca sınırlı kişilere görünür olması ya da hesabın gizli olması, tek başına kesin bir hukuki sonuç doğurmaz; olayın erişim biçimi ve gerçek koşulları araştırılır.

Eleştiri ile hakaret arasındaki fark

Eleştiri, bir kişinin davranışını, düşüncesini veya yaptığı işi olumsuz değerlendirebilir. Ancak eleştiri adı altında kişinin onurunu hedef alan ve sövme niteliği taşıyan ifadeler kullanılması hâlinde hakaret suçu gündeme gelebilir (TCK md. 125). Bu nedenle “eleştiri yaptım” açıklaması tek başına yeterli değildir; kullanılan ifadelerin anlamı, hedefi ve bağlamı birlikte değerlendirilir.

Yargı mercileri önündeki başvuru, dilekçe veya savunmalarda tarafların iddia ve değerlendirmelerini açıklaması belirli koşullarda hukuka uygun kabul edilebilir (TCK md. 128). Bunun için açıklamaların gerçek ve somut bir uyuşmazlıkla bağlantılı olması, uyuşmazlığın çözümü bakımından gerekli görülmesi ve gelişigüzel biçimde kişiyi küçük düşürme amacı taşımaması gerekir. Dilekçeye hakaret içeren, uyuşmazlıkla ilgisiz ve aşağılayıcı ifadeler eklenmesi bu korumanın dışında kalabilir.

Kamu görevlisine hakaret

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret edilmesi, kanunda ayrı bir değerlendirmeye tabi tutulur ve bu durumda kamu görevlisinin ayrıca şikâyetçi olması şartı aranmayabilir (TCK md. 125; TCK md. 131). Burada sözün kamu görevlisinin göreviyle bağlantılı olup olmadığı önemlidir. Kişinin kamu görevlisi olması, özel hayatındaki her tartışmada otomatik olarak bu özel düzenlemenin uygulanacağı anlamına gelmez.

Hakaret için nereye ve nasıl şikâyet edilir?

Mağdur, suç duyurusunu kolluk birimlerine veya Cumhuriyet Başsavcılığına yapabilir (CMK md. 158). Şikâyet dilekçesinde olayın tarihi, yeri, kullanılan sözler veya paylaşımın içeriği, şüphelinin kimliği biliniyorsa kimlik bilgileri ve mevcut deliller mümkün olduğunca açık şekilde belirtilmelidir. Mağdur, şikâyet sırasında delillerin toplanmasını ve varsa tanıkların dinlenmesini talep edebilir.

Hakaret dosyasında hangi deliller kullanılabilir?

Hakaret iddiası; mesaj kayıtları, sosyal medya ekran görüntüleri, e-posta, ses veya görüntü kayıtları, tanık anlatımları ve olayın gerçekleştiğini gösteren diğer belgelerle desteklenebilir. Delilin nasıl elde edildiği de önemlidir. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin ceza yargılamasında kullanılması mümkün olmayabilir (CMK md. 217). Ekran görüntüsünün yanında paylaşımın bağlantısı, tarih ve saat bilgisi, kullanıcı adı ve mümkünse içeriğin tamamı saklanmalıdır.

Kişiler, karşı tarafın özel iletişimini veya kişisel verilerini gereksiz biçimde yayımlamamalıdır. Bir delili korumak ile o delili herkese açık biçimde paylaşmak aynı şey değildir. Delillerin savcılığa veya mahkemeye sunulması, olayla ilgisiz kişisel içeriklerin internet ortamında yayılmasını haklı hâle getirmez.

Soruşturma ve kovuşturma aşaması

Şikâyet üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı, olayın suç oluşturup oluşturmadığını ve kamu davası açılması için yeterli şüphe bulunup bulunmadığını araştırır (CMK md. 160; CMK md. 170). Bu aşamada mağdurun ve şüphelinin beyanı alınabilir, tanıklar dinlenebilir ve dijital içeriklerin doğruluğu araştırılabilir. Yeterli şüphe görülmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilebilir; kamu davası açılırsa değerlendirme mahkeme aşamasında devam eder (CMK md. 172).

Mahkeme, kararını duruşmada ortaya konulan ve hukuka uygun şekilde elde edilen delillere göre verir (CMK md. 217). Bu nedenle yalnızca bir ekran görüntüsü, tek başına her dosyada aynı sonucu doğurmaz. İçeriğin gerçekten sanık tarafından paylaşılıp paylaşılmadığı, paylaşımın değiştirilip değiştirilmediği ve sözlerin hakaret niteliği taşıyıp taşımadığı birlikte incelenir.

Uzlaştırma mümkün olabilir mi?

Hakaret suçu, kanundaki şartlara göre uzlaştırma sürecine konu olabilir (CMK md. 253). Uzlaştırma, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla mağdur ile şüphelinin iletişim kurarak uyuşmazlığı çözmeye çalıştığı bir süreçtir. Mağdurun maddi veya manevi bir edim talep etmesi, özür, belirli bir davranışta bulunma ya da başka bir çözüm üzerinde anlaşılması mümkün olabilir; ancak anlaşmanın içeriği somut dosyaya ve tarafların iradesine göre belirlenir.

Uzlaştırma teklifinin kabul edilmesi, tek başına suçun kabul edildiği anlamına gelmez. Taraflar anlaşırsa soruşturma veya kovuşturmanın sonucu, anlaşmanın yerine getirilip getirilmemesine göre değişebilir (CMK md. 253). Uzlaştırma görüşmelerinde yapılan açıklamaların kapsamı ve kullanılabilirliği bakımından kanundaki kurallar uygulanır.

Karşılıklı hakaret ve haksız fiile tepki

Hakaret olayında karşılıklı sözler söylenmişse mahkeme, olayın başlangıcını, tarafların eylemlerini ve birbirlerine yönelik ifadelerini birlikte değerlendirir. Hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi veya karşılıklı hakaret bulunması hâlinde cezada indirim yapılması ya da ceza verilmemesi kanundaki koşullara bağlı olarak gündeme gelebilir (TCK md. 129). Bu hüküm, karşı tarafın hakaret ettiği iddiasının her durumda otomatik olarak cezasızlık sağlayacağı anlamına gelmez.

Örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım ile komşusu arasında apartman giderleri konusunda tartışma çıktığını ve komşusunun ortak mesaj grubunda Ayşe Hanım’a yönelik aşağılayıcı bir ifade kullandığını varsayalım. Ayşe Hanım, mesajın ekran görüntüsünü almakla yetinmeyip grup üyelerini, mesajın tarihini ve gönderen hesabın bilgilerini de kaydetmelidir. Ardından kolluğa veya Cumhuriyet Başsavcılığına başvurarak şikâyetçi olabilir (CMK md. 158). Soruşturma makamı, mesajın gerçekten kim tarafından gönderildiğini, ifadenin hakaret niteliğinde olup olmadığını ve şikâyet süresinin geçip geçmediğini araştırır (TCK md. 125; TCK md. 73).

Maddi ve manevi tazminat ihtimali

Hakaret iddiası ceza soruşturmasının yanında kişilik hakkının ihlali iddiasıyla manevi tazminat talebine de konu olabilir (TBK md. 58). Ceza dosyasındaki soruşturma veya kovuşturma ile tazminat süreci farklı hukuki değerlendirmelere tabidir. Tazminat talebinde olayın kişilik hakkına etkisi, yayılma biçimi ve zararın niteliği gibi unsurlar incelenebilir (TBK md. 58).

Hakaret iddiasında olayın tam metni, konuşmanın bütünü, paylaşımın görünürlük durumu, şikâyet tarihi ve delillerin elde edilme yöntemi birlikte değerlendirilir. Dosyanızda süre hesabı, uzlaştırma veya deliller bakımından tereddüt varsa bir avukata danışabilirsiniz. Ücreti karşılayamayan kişiler, şartları uygunsa baronun Adli Yardım Bürosuna başvurabilir.