Ceza Hukukunda Şikâyet Süresi Ne Kadardır?

Şikâyet süresi nedir?

Ceza hukukunda şikâyet, bir suç nedeniyle soruşturma ve kovuşturma yapılmasını yetkili makamlardan istemektir. Ancak her suçta mağdurun ayrıca şikâyetçi olması gerekmez. Bazı suçlarda soruşturma ve kovuşturma, yetkili makamların suçu öğrenmesiyle yürütülebilir. Bazı suçlarda ise mağdurun şikâyeti aranır. Şikâyete bağlı suçlarda genel süre, mağdurun fiili ve faili bildiği veya öğrendiği tarihten itibaren altı aydır (TCK md. 73).

Altı aylık süre ne zaman başlar?

Sürenin başlaması için mağdurun hem fiili hem de faili öğrenmiş olması gerekir (TCK md. 73). Yalnızca olayın gerçekleştiğini bilmek, fail bilinmiyorsa her durumda sürenin başladığı anlamına gelmez. Buna karşılık mağdur, olayın ne olduğunu ve bunu kimin yaptığını öğrenmişse altı aylık süre gündeme gelir.

Örneğin, Ayşe Hanım kurgusal bir olayda sosyal medya hesabına ait şifrenin değiştirildiğini fark ediyor; fakat bunu kimin yaptığını bilmiyor. Bir süre sonra hesabı değiştiren kişinin eski iş arkadaşı olduğunu öğreniyor. Şikâyet süresinin başlangıcı bakımından, fiilin ve failin birlikte öğrenildiği tarih önem taşıyabilir (TCK md. 73). Somut olayda öğrenme tarihinin nasıl kanıtlanacağı ayrıca değerlendirilir.

Her suç için altı aylık şikâyet süresi var mı?

Hayır. Altı aylık kural, yalnızca kanunda şikâyete bağlı olduğu kabul edilen suçlar için geçerlidir (TCK md. 73). Bir suç şikâyete bağlı değilse, mağdurun şikâyetçi olmaması soruşturmanın her durumda yapılamayacağı anlamına gelmez. Bu nedenle önce isnat edilen fiilin hangi suça karşılık geldiği ve bu suçun şikâyete bağlı olup olmadığı belirlenmelidir.

Şikâyet nereye ve nasıl yapılır?

Şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir (CMK md. 158). Kolluk makamları polis veya jandarma birimleri olabilir. Valilik, kaymakamlık ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet de ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK md. 158).

Başvuru yazılı bir dilekçeyle yapılabileceği gibi, sözlü başvuru da tutanağa geçirilerek alınabilir (CMK md. 158). Başvuruda olayın ne zaman ve nerede gerçekleştiği, biliniyorsa failin kim olduğu, varsa tanıklar ve deliller açıkça anlatılmalıdır. Bu bilgiler, incelemenin olayla bağlantılı yürütülmesine yardımcı olur.

Süre geçirilirse ne olur?

Şikâyete bağlı bir suçta mağdur altı aylık süre içinde şikâyetçi olmazsa, ilgili suç bakımından soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK md. 73). Bu nedenle olayın adli makamlara bildirilmesi ile kanundaki şikâyet süresine uygun başvuru yapılması aynı şey değildir. Başvurunun zamanında yapılıp yapılmadığı ayrıca incelenir.

Birden fazla kişinin şikâyet hakkı varsa, bunlardan birinin süresini geçirmesi diğer kişilerin hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz (TCK md. 73). Bu kişiler bakımından olayın ve failin ne zaman öğrenildiği ayrı ayrı önem taşıyabilir.

Şikâyetten vazgeçmek mümkün mü?

Şikâyete bağlı suçlarda mağdurun şikâyetten vazgeçmesi, ceza yargılaması bakımından sonuç doğurabilir (TCK md. 73). Vazgeçmenin etkisi, suçun şikâyete bağlı olup olmadığına, yargılamanın hangi aşamada bulunduğuna ve olayda birden fazla sanık veya mağdur bulunup bulunmadığına göre değerlendirilir. Bu nedenle vazgeçme beyanı verilmeden önce doğurabileceği sonuçların anlaşılması gerekir.

Şikâyetten vazgeçme, maddi zararların veya diğer özel hukuk taleplerinin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir. Ceza soruşturması ile tazminat veya alacak talepleri farklı hukuki süreçlerdir. Bu süreçlerin birbirine etkisi somut olayın içeriğine göre incelenmelidir.

Şikâyet dilekçesinde nelere yer verilebilir?

Dilekçede başvurunun Cumhuriyet başsavcılığına yapıldığı, şikâyetçinin kimlik ve iletişim bilgileri, olayın açık anlatımı, biliniyorsa şüphelinin bilgileri, tanıklar ve mevcut deliller gösterilebilir. Ayrıca olayın ve failin hangi tarihte öğrenildiği açıklanmalıdır. Şikâyetçi, soruşturma sırasında bildiği yeni delilleri de yetkili makamlara sunabilir.

Başvurunun hangi suç adını taşıdığı konusunda emin değilseniz, olayları kronolojik ve anlaşılır biçimde anlatmanız daha sağlıklı olabilir. Suç vasfını, yani olayın hangi suça uyduğunu belirlemek, soruşturma makamlarının hukuki değerlendirmesidir. Bilerek gerçeğe aykırı isnatlarda bulunmaktan kaçınmalısınız.

Başvuru öncesinde kontrol edilecek noktalar

Olay tarihini, fiili öğrendiğiniz tarihi ve faili öğrendiğiniz tarihi ayrı ayrı not edin. Mesaj, e-posta, fotoğraf, kamera kaydı, sağlık belgesi veya tanık bilgisi gibi mevcut delilleri koruyun. Başvuruyu yaptığınız makamdan işlemin kayda alındığını gösteren belge veya tutanak bilgilerini saklayın. Süre konusunda tereddüt varsa, başvuruyu geciktirmeden hukuki destek almanız uygun olur.

Bir avukata danışma imkânınız yoksa, bulunduğunuz ilin barosunun Adli Yardım Bürosu üzerinden başvuru şartlarını öğrenebilirsiniz. Gelir durumuna ve ilgili kurallara göre değerlendirme yapılır.