Bilişim Suçları Nelerdir? Deliller ve Başvuru Yolları

Bilişim suçu ne demektir?

Bilişim suçu, gündelik dilde bilgisayar, telefon, çevrim içi hesap veya ağ üzerinden gerçekleştirilen çeşitli eylemler için kullanılan genel bir ifadedir. Hukuki değerlendirmede ise tek bir suç yerine, davranışın özelliklerine göre farklı hükümler uygulanabilir. Sisteme izinsiz erişim, verilerin bozulması ve kartların kötüye kullanılması ayrı maddelerde düzenlenmiştir (TCK md. 243, 244 ve 245).

Örneğin bir kişinin e-posta hesabına izinsiz girilmesi ile başkasının kartının çevrim içi alışverişte kullanılması aynı suç tanımına tabi değildir (TCK md. 243 ve 245). Bu nedenle olayı anlatırken yalnızca “internet üzerinden mağdur oldum” demek yerine ne yapıldığını açıklayın: Hesabınıza mı girildi, dosyalarınız mı silindi, yoksa sizden yanıltıcı bir mesajla para mı istendi? Bu ayrım, başvurunuzun anlaşılmasını kolaylaştırır.

En sık karşılaşılan bilişim suçu türleri

İzinsiz erişim ve hesap ele geçirme

Bir kişinin e-posta, sosyal medya, oyun veya şirket hesabına hukuka aykırı şekilde girmek, olayın şartlarına göre bilişim sistemine hukuka aykırı erişim olarak değerlendirilebilir. Sistemde hukuka aykırı biçimde kalmaya devam edilmesi de bu kapsamda düzenlenmiştir (TCK md. 243). Hesabınızdaki şifre değişikliği bildirimlerini ve tanımadığınız cihazlardan gelen giriş uyarılarını saklayın.

Kimlik avı, gerçek bir kurumdan gelmiş gibi görünen mesaj veya sayfalarla şifre ve hesap bilgilerinin alınmaya çalışılmasıdır. Size gönderilen şüpheli bağlantıları yeniden açmak yerine mesajı, gönderen bilgisini ve bağlantı adresini mevcut hâliyle koruyun. Şifrenin nasıl elde edildiğine ilişkin kesin bilginiz yoksa başvurunuzda bunu tahmin olarak belirtin.

Hesaba giren kişi mesajları silmiş, dosyaları değiştirmiş veya sistemin çalışmasını engellemişse verilerin ya da bilişim sisteminin bozulmasına ilişkin hükümler de gündeme gelebilir (TCK md. 244). Bu nedenle erişim sorunu ile içerikteki değişiklikleri ayrı ayrı kaydedin. Hangi mesajların kaybolduğunu veya hangi hesap bilgilerinin değiştirildiğini açıklayan bir liste hazırlayabilirsiniz.

Verileri silme, değiştirme veya sistemi bozma

Bilişim sistemindeki verileri bozmak, yok etmek, değiştirmek, erişilmez kılmak, sisteme veri yerleştirmek veya mevcut verileri başka bir yere göndermek kanunda düzenlenmiştir. Sistemin çalışmasını engellemek veya bozmak da ayrı bir fiil olarak aynı maddede yer alır (TCK md. 244). Şirket dosyalarının silinmesi veya bir internet sitesinin çalışmasının engellenmesi, olayın koşullarına göre bu hükümler kapsamında incelenebilir (TCK md. 244).

Siz başvurunuzu hazırlarken hangi dosyaların etkilendiğini, sorunun ne zaman başladığını ve daha önce mevcut yedeklerin bulunup bulunmadığını not edin. Bir iş yeri sistemi söz konusuysa teknik destek ekibinin tuttuğu kayıtları da koruyun. Sistemi yeniden kurmadan önce mevcut kayıtların kaybolmasını önleyecek güvenli bir yedekleme için teknik destek almak yararlı olabilir.

Banka ve kredi kartı bilgilerinin kullanılması

Başkasına ait banka veya kredi kartını elinde bulunduran kişinin, kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası olmadan kartı kullanarak ya da kullandırarak yarar sağlaması suç olarak düzenlenmiştir (TCK md. 245). Sahte kartların üretilmesi, devredilmesi veya kullanılmasıyla ilgili belirli fiiller de aynı maddede yer alır (TCK md. 245).

Tanımadığınız bir işlem görürseniz bankayla güvenilir iletişim kanalları üzerinden bağlantı kurun. Hesap ekstresini, işlem bildirimlerini, alışveriş onayını ve bankayla yaptığınız yazışmaları saklayın. İşlemin hangi tarihte ve hangi iş yeri üzerinden yapıldığını ayrı bir notta gösterebilirsiniz. Ceza soruşturmasına yönelik başvuruyu kolluk birimlerine veya Cumhuriyet başsavcılığına yapabilirsiniz (CMK md. 158).

İnternet üzerinden dolandırıcılık

Dolandırıcılıkta, hileli davranışlarla bir kişinin aldatılması ve onun veya başka bir kişinin zararına yarar sağlanması söz konusudur (TCK md. 157). Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması, dolandırıcılığın nitelikli hâlleri arasında düzenlenmiştir (TCK md. 158). Nitelikli hâl, suçun kanunda ayrıca belirtilen özelliklerle işlenmesidir.

Sahte satış ilanı, taklit banka mesajı veya gerçeğe aykırı yatırım duyurusu üzerinden gerçekleşen olaylarda bu hükümler gündeme gelebilir; ancak yalnızca paranın gönderilmiş olması suçun bütün unsurlarının oluştuğunu göstermez (TCK md. 157 ve 158). Dekontu, alıcı hesap bilgisini, ilan bağlantısını, yazışmaları ve size iletilen ödeme talimatını saklayın. İlanın sonradan kaldırılması ihtimaline karşı mevcut görüntüsünü de kaydedin.

Kişisel verilerin ele geçirilmesi ve yayılması

Kişisel veri, bir kişiyi belirleyen veya belirlenebilir kılan bilgidir (KVKK md. 3). İsim, iletişim bilgisi veya kimlik bilgisi gibi verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi, başkasına verilmesi, yayılması ya da ele geçirilmesi farklı suç hükümlerini gündeme getirebilir (TCK md. 135 ve 136). Verinin paylaşılması kadar nasıl elde edildiği ve kaydedildiği de başvuruda açıklanmalıdır.

Kanunların belirlediği saklama süreleri dolmasına rağmen verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olan kişilerin bu görevlerini yerine getirmemesi de ayrıca düzenlenmiştir (TCK md. 138). Bu nedenle “verilerim silinmedi” iddiası değerlendirilirken ilgili saklama yükümlülüğü ve yok etme görevi araştırılır (TCK md. 138).

Dijital deliller nasıl korunur?

Dijital kayıtlar arasında mesajlar, e-postalar, bağlantı adresleri, işlem bildirimleri, cihaz verileri ve ekran görüntüleri bulunabilir. Ekran görüntülerini kırpmadan saklamak; kullanıcı adını, bağlantıyı ve tarih bilgisini görünür tutmak yararlıdır. E-postaları yalnızca fotoğraf olarak değil, mümkünse özgün ileti biçiminde de koruyun. Delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi ve değerlendirilmesi ceza muhakemesinin kurallarına tabidir (CMK md. 217).

Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve bilgisayar kayıtlarında arama, kopyalama ve elkoyma işlemleri belirli koşullara bağlanmıştır (CMK md. 134). Elkoyma, inceleme veya delilin korunması için ilgili materyalin yetkili makamlarca alınmasıdır. Bilgisayar incelemesinin nasıl yapılacağına siz karar vermek yerine, elinizdeki kayıtları ve cihazları başvuru sırasında açıklayın.

Nereye ve nasıl başvurabilirsiniz?

Suça ilişkin ihbar veya şikâyeti Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapabilirsiniz. Başvuru yazılı olabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak da yapılabilir (CMK md. 158). Şüphelinin adını bilmiyorsanız başvurunuzda bunu açıkça belirtin; elinizdeki kullanıcı adını, telefon numarasını, bağlantıları ve işlem bilgilerini paylaşın.

Başvuru metnini tarih sırasıyla hazırlayın. Olayı ilk ne zaman fark ettiğinizi, hangi hesap veya cihazın etkilendiğini, sonrasında yaptığınız güvenlik işlemlerini ve elinizdeki belgeleri belirtin. Kesin olarak bilmediğiniz bilgileri gerçekmiş gibi yazmayın. Belgeleri numaralandırmak ve her birinin hangi olayı gösterdiğini kısa bir cümleyle açıklamak metni daha anlaşılır kılar.

Kurgusal örnek: Sosyal medya hesabından para istenmesi

Örneğin, Ayşe Hanım sosyal medya hesabına giremediğini fark eder. Hesabın e-posta adresi değiştirilmiş ve arkadaşlarına para isteyen mesajlar gönderilmiştir. Bu örnek tamamen kurgusaldır. Ayşe Hanım platformun hesap kurtarma seçeneklerini kullanır, güvenlik bildirimlerini saklar ve arkadaşlarından kendilerine gönderilen mesajları korumalarını ister.

Hesaba hukuka aykırı giriş TCK md. 243; verilerin değiştirilmesi ise TCK md. 244 kapsamında incelenebilir. Arkadaşların aldatılarak para göndermesi durumunda dolandırıcılık hükümleri de gündeme gelebilir (TCK md. 157 ve 158). Ayşe Hanım mevcut kayıtlarla kolluk birimlerine veya Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir (CMK md. 158).

Güvenlik önlemleri ve hukuki yardım

Hesabınızı geri aldıktan sonra şifrenizi değiştirin, iki aşamalı doğrulamayı etkinleştirin ve tanımadığınız açık oturumları kapatın. Aynı şifreyi kullandığınız diğer hesapları da kontrol edin. Başvurunuz için hazırladığınız dosyaları güvenli bir yerde tutun; kart bilgilerini ve kimlik belgelerini sosyal medyada paylaşarak yardım istemeyin.