Sosyal Medyada Hakaret Edilirse Ne Yapılabilir?

Sosyal medyada hakaret ne demektir?

Hakaret, bir kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da sövme yoluyla kişinin aşağılanmasıdır (TCK md. 125). Bu nedenle her kaba, sert veya eleştirel söz otomatik olarak hakaret suçu sayılmaz. Sözün anlamı; kullanılan kelimeler, paylaşımın bütünü, olayın bağlamı, hedef alınan kişi ve paylaşımın yapıldığı ortam birlikte değerlendirilir.

Hakaret; herkese açık gönderi, yorum, video, canlı yayın, grup mesajı veya doğrudan mesaj yoluyla gerçekleşebilir. Bir kişiye adı yazılmadan, fotoğrafı, kullanıcı adı, işyeri, görev tanımı veya olayın ayrıntıları üzerinden açıkça işaret edilmesi de değerlendirmeye konu olabilir. Ancak hedef alınan kişinin belirlenebilir olması gerekir; yalnızca belirsiz bir gruba yönelik her ifade belirli bir kişiye karşı hakaret anlamına gelmeyebilir.

Eleştiri ile hakaret arasındaki fark

Bir ürün, hizmet, kamu uygulaması veya kişinin mesleki faaliyeti hakkında olumsuz görüş bildirmek, tek başına hakaret değildir. Eleştirinin sert olması da tek başına suçun oluştuğu anlamına gelmez. Buna karşılık kişiyi küçük düşürmeye, aşağılamaya veya toplum önünde değersiz göstermeye yönelen ifadeler hakaret kapsamında incelenebilir (TCK md. 125). Somut olayda kullanılan ifadenin sözlük anlamı kadar, paylaşımın amacı ve okuyucuların anlayabileceği anlam da önem taşır.

Sosyal medya paylaşımının çok sayıda kişi tarafından görülebilmesi, olayın değerlendirilmesinde dikkate alınabilir. Hakaretin alenen işlenmesi, yani belirsiz sayıda kişinin görebileceği şekilde gerçekleştirilmesi, ceza bakımından ayrıca düzenlenmiştir (TCK md. 125). Bir hesabın herkese açık olması tek başına her olayda otomatik sonuç doğurmaz; paylaşımın gerçekten kimlere ulaşabildiği ve olayın özellikleri incelenir.

Hakaret edildiğini düşünüyorsanız hangi delilleri saklamalısınız?

Sosyal medya içerikleri silinebileceği veya değiştirilebileceği için mümkün olduğunca erken delil toplanmalıdır. Ekran görüntüsünde paylaşımın tamamı, kullanıcı adı, profil bilgisi, tarih, saat, yorumlar ve bağlantı adresi görünmelidir. Yalnızca kesilmiş bir ekran görüntüsü, paylaşımın bağlamını göstermeyebilir.

Paylaşımın bağlantısını ayrıca kaydedin. İçeriği kendi hesabınızdan tekrar paylaşarak yaygınlaştırmamaya dikkat edin; yalnızca delil saklama amacıyla güvenli bir kopya oluşturun. Mesajların bulunduğu konuşmayı, önceki ve sonraki mesajlarla birlikte saklamak yararlı olabilir. Tanıkların adlarını ve paylaşımı hangi tarihte gördüklerini not edebilirsiniz. Delilin değiştirilmediğini gösterebilecek teknik kayıtlar veya platform kayıtları soruşturma kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.

Nereye ve nasıl şikâyet edilir?

Hakaret nedeniyle ceza soruşturması başlatılmasını istiyorsanız kolluk birimlerine veya Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunabilirsiniz (CMK md. 158). Şikâyet dilekçesinde olayın tarihini, hangi platformda gerçekleştiğini, hesabın kullanıcı adını, paylaşımın bağlantısını, kullanılan ifadeyi ve elinizdeki delilleri açıkça belirtin. Failin gerçek kimliğini bilmiyorsanız, bilinen kullanıcı bilgilerini ve hesabın bağlantısını yazmanız yine de başvurunun incelenmesine engel değildir.

Hakaret suçu kural olarak mağdurun şikâyetine bağlıdır (TCK md. 131). Şikâyet hakkının kullanılabilmesi için fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı aylık süreye dikkat edilmelidir (TCK md. 73). Failin kimliği bilinmiyorsa, sürenin ne zaman başladığı konusunda somut olay önem kazanabilir. Bu nedenle paylaşımın görüldüğü tarihte delilleri toplamak ve gecikmeden hukuki değerlendirme almak güvenli yaklaşımdır.

Şikâyet dilekçesinde neler bulunabilir?

Dilekçede şikâyetçinin kimlik ve iletişim bilgileri, şüpheli olarak bilinen hesabın bilgileri, olayın kronolojik anlatımı, hakaret içeren sözlerin aynen veya anlamı bozulmadan açıklanması, paylaşımın herkese açık olup olmadığı ve delil listesi yer alabilir. Birden fazla paylaşım varsa her biri için ayrı bağlantı ve ekran görüntüsü eklenmelidir.

Şikâyetçi, soruşturma makamından delillerin toplanmasını ve ilgili hesabın tespit edilmesi için gerekli incelemelerin yapılmasını talep edebilir. Ancak soruşturmanın sonucu, paylaşımın niteliğine, hesabın gerçek kişiyle bağlantısına, teknik kayıtların bulunmasına ve diğer delillere bağlıdır. Bir paylaşımın silinmiş olması, olayın kesinlikle ispatlanamayacağı anlamına gelmez; fakat mevcut delillerin zamanında korunması önemlidir.

Manevi tazminat istenebilir mi?

Hakaret nedeniyle ceza şikâyetinden ayrı olarak kişilik hakkının zedelendiği ileri sürülerek manevi tazminat talep edilmesi gündeme gelebilir. Kişilik hakkı saldırıya uğrayan kişi, uğradığı manevi zararın giderilmesi amacıyla uygun bir miktar para isteyebilir (TBK md. 58). Bu yolun değerlendirilmesinde paylaşımın içeriği, yayılma biçimi, hedef alınan kişinin tanınmışlığı, saldırının ağırlığı ve olayın etkileri dikkate alınabilir.

Ceza soruşturması ile tazminat süreci aynı şey değildir. Ceza makamlarına yapılan şikâyet, kendiliğinden tazminat ödenmesini sağlamaz. Tazminat talebinde görevli mahkeme, usul ve süreler olayın özelliklerine göre değişebilir. Bu nedenle elinizdeki delillerle birlikte bir avukata danışmanız; ücreti karşılayamıyorsanız baronun Adli Yardım Bürosuna başvurmanız mümkündür.

Platforma bildirim yapılabilir mi?

Hakaret içeren içerik, sosyal medya platformunun kendi şikâyet ve topluluk kuralları kapsamında bildirilebilir. Bildirim yapılırken içeriğin bağlantısı, ekran görüntüsü ve hangi kuralın ihlal edildiğine ilişkin kısa açıklama eklenebilir. Platformun içeriği kaldırması veya hesabı kısıtlaması, ceza soruşturması ya da manevi tazminat sürecinin yerine geçmez. Aynı şekilde platformun işlem yapmaması, yasal başvuru haklarının kullanılmasını tek başına engellemez.

Kurgusal örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım hakkında herkese açık bir hesapta, onu adı ve fotoğrafıyla belirleyerek aşağılayıcı ifadeler içeren bir paylaşım yapılsın. Ayşe Hanım önce paylaşımın tam ekran görüntüsünü, bağlantısını, hesabın kullanıcı adını ve tarihi kaydeder. Ardından içeriği platforma bildirir ve delilleri ekleyerek kolluğa veya Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunur (CMK md. 158). İfadenin hakaret suçunu oluşturup oluşturmadığı, paylaşımın bağlamı ve diğer deliller incelenerek belirlenir (TCK md. 125). Ayşe Hanım ayrıca kişilik hakkının zedelendiğini ileri sürerek manevi tazminat talebini değerlendirebilir (TBK md. 58).