Soybağı ve Babalık Davası: Şartlar, Süreler ve Süreç

Soybağı ne demektir?

Soybağı, çocuk ile anne ve baba arasındaki hukuki bağdır. Anne ile soybağı doğumla kurulur. Baba ile soybağı ise anneyle evlilik, tanıma veya mahkeme kararı gibi yollarla kurulabilir (TMK md. 282). Babalık davası, özellikle baba ile çocuk arasında henüz hukuki bir bağ kurulmamışsa, bu bağın mahkeme kararıyla oluşturulmasını amaçlar (TMK md. 301).

Baba kim kabul edilir?

Çocuğun doğduğu sırada anne evliyse, koca baba kabul edilir. Evlilik sona erdikten sonra doğan çocuk bakımından da kanunda belirlenen süre içinde doğum gerçekleşmişse koca yönünden babalık karinesi uygulanabilir (TMK md. 285). Bu karine, biyolojik gerçekliğin kesin olarak araştırılamayacağı anlamına gelmez; soybağının reddi veya başka bir soybağı davası gündeme gelebilir (TMK md. 286).

Anne ile baba arasında evlilik yoksa baba, çocuğu tanıma yoluyla da hukuken baba olabilir. Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu, resmî senet ya da vasiyetname yoluyla yapılabilir (TMK md. 295). Tanımanın geçerli olabilmesi için çocuğun başka bir erkekle soybağı ilişkisinin bulunmaması gerekir (TMK md. 295).

Babalık davasını kim açabilir?

Babalık davasını anne veya çocuk açabilir (TMK md. 301). Dava, baba olduğu iddia edilen kişiye karşı yöneltilir. Çocuk küçükse, onun adına hareket edilmesi ve menfaat çatışması bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekebilir; bu nedenle somut olayın özelliklerine göre mahkemeden kayyım atanması veya temsil konusunun açıklığa kavuşturulması gündeme gelebilir (TMK md. 426).

Babalık davası, çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir (TMK md. 303). Anne dava açarken çocuk için doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri de talep edebilir (TMK md. 304). Bu taleplerin kapsamı, somut olayda belgelenen ihtiyaçlara ve mahkemenin değerlendirmesine göre belirlenir (TMK md. 304).

Babalık davası açma süresi nedir?

Bu süreler, dava hakkının ne zaman kullanılabileceğini belirleyen kanuni sürelerdir. Özellikle çocuk başka bir erkekle hukuken bağlıysa, önce mevcut soybağının kaldırılması gerekebilir; mevcut bağ ortadan kalkmadan babalık davasının nasıl yürütüleceği somut dosyaya göre değerlendirilir (TMK md. 303).

Kocanın baba olmadığı iddiasıyla soybağının reddi davasında da kanunda özel süreler vardır. Koca, baba olmadığını öğrendiği tarihten başlayarak; çocuk ise belirli durumlarda ergin olduğu tarihten başlayarak kanundaki süre içinde dava açmalıdır (TMK md. 289). Bu nedenle evlilik içinde doğan çocuklarda yalnızca babalık davasına odaklanmadan, mevcut soybağının hangi dava ile değiştirilebileceği incelenmelidir.

Mahkeme hangi delillere bakar?

Mahkeme, babalık iddiasını değerlendirirken tarafların açıklamalarını, doğum tarihini, anne ile baba olduğu ileri sürülen kişi arasındaki ilişkiyi ve uygun diğer delilleri inceler. Kanun, çocuğun doğumundan önceki belirli dönemde anne ile baba olduğu ileri sürülen kişi arasında cinsel ilişki bulunmasını babalık karinesi bakımından dikkate alır; ancak bazı durumlarda bu karinenin çürütülmesi mümkündür (TMK md. 302).

DNA incelemesi, soybağının belirlenmesi bakımından başvurulabilecek bilimsel delillerden biridir. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesi için gerekli ve sağlık bakımından sakınca oluşturmayan araştırma ve incelemelere katlanmakla yükümlüdür (TMK md. 284). Haklı neden olmadan incelemeye rıza gösterilmemesi hâlinde hâkim, kanunda öngörülen usul çerçevesinde incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verebilir (TMK md. 284).

Dava nerede açılır?

Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya çocuğun doğumu sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (TMK md. 283). Dava dilekçesinde çocuğun ve annenin kimlik bilgileri, baba olduğu ileri sürülen kişinin bilgileri, olayların tarih sırasıyla açıklaması, talepler ve mevcut deliller belirtilmelidir (HMK md. 119).

Mahkemeye sunulabilecek deliller arasında nüfus kayıtları, doğum belgeleri, sağlık kayıtları, yazışmalar, fotoğraflar, tanık anlatımları ve DNA incelemesine ilişkin talepler bulunabilir. Hangi delilin dosya bakımından yararlı olduğu, iddianın içeriğine ve karşı tarafın savunmasına göre değişir (HMK md. 187).

Babalık kararı hangi sonuçları doğurur?

Mahkeme kararıyla baba ile çocuk arasında soybağı kurulursa çocuk, baba yönünden hukuken tanınmış olur (TMK md. 282). Soybağının kurulması, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma, mirasçılık ve kişisel ilişki gibi başka hukuki konuların da gündeme gelmesine yol açabilir; bu sonuçların her biri kendi koşullarına göre değerlendirilir (TMK md. 327; TMK md. 495).

Babalık davası ile nafaka veya çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin talepler aynı dosyada ileri sürülebileceği gibi, olayın özelliklerine göre ayrı hukuki başvurular da gerekebilir. Her talebin şartları ve usulü farklı olabileceğinden, dava dilekçesinde istenen sonuçların açıkça yazılması gerekir (HMK md. 119).

Örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım çocuğu Deniz doğduktan sonra çocuğun babasının Mehmet Bey olduğunu ileri sürsün. Deniz başka bir erkekle soybağı içinde değilse Ayşe Hanım veya Deniz, Mehmet Bey’e karşı babalık davası açabilir (TMK md. 301). Mahkeme, tarafların beyanlarını ve diğer delilleri değerlendirdikten sonra DNA incelemesi yapılmasına karar verebilir (TMK md. 284). Deniz dava açacağı tarihte başka bir erkekle soybağı içindeyse, önce bu bağın kaldırılması ve kanuni sürenin buna göre değerlendirilmesi gerekebilir (TMK md. 303). Bu olay tamamen kurgusaldır.

Başvuru öncesinde nelere dikkat edilmeli?

Öncelikle çocuğun güncel nüfus kaydı incelenmeli ve başka bir erkekle soybağı bulunup bulunmadığı belirlenmelidir (TMK md. 303). Doğum tarihi, anne ile baba olduğu ileri sürülen kişi arasındaki ilişkinin dönemi ve kullanılabilecek belgeler not edilmelidir (TMK md. 302). Kanuni sürelerin geçirilmesi hak kaybına yol açabileceğinden, süre hesabı dosyadaki tüm tarihler dikkate alınarak yapılmalıdır (TMK md. 303; TMK md. 289).

Dava açmadan önce hukuki yardım alınması zorunlu değildir; ancak mevcut soybağı, süre hesabı ve DNA incelemesi gibi konular teknik sonuçlar doğurabilir. Bir avukata danışmanız veya ücretini karşılayamıyorsanız baronun Adli Yardım Bürosu hakkında bilgi almanız yararlı olabilir.