Nişanın Bozulması: Tazminat ve Hediyelerin İadesi

Nişanlanma hukuken ne anlama gelir?

Nişanlanma, bir kadın ve erkeğin evlenme vaadiyle birbirlerine bağlılık göstermesidir (TMK md. 118). Nişanlanma için mutlaka tören yapılması veya yüzük takılması şartı aranmaz. Tarafların karşılıklı olarak evlenme iradesini ortaya koyması, ilişkinin nişanlanma olarak değerlendirilmesi bakımından önem taşır (TMK md. 118).

Nişanlanma, taraflara ileride mutlaka evlenme yükümlülüğü vermez. Nişanlılardan biri, diğerini evlenmeye zorlamak için dava açamaz (TMK md. 119). Bu nedenle nişanın bozulması ile evliliğin sona ermesi aynı hukuki sonuçları doğurmaz. Nişanın bozulması bakımından değerlendirme; tarafların kusuru, haklı sebep bulunup bulunmadığı, yapılan harcamalar ve verilen hediyeler üzerinden yapılır.

Nişanın bozulması tazminat hakkı doğurur mu?

Her nişan bozulması otomatik olarak tazminat hakkı doğurmaz. Maddi tazminat için temel olarak nişanın haklı bir sebep olmadan bozulması veya nişanın taraflardan birinin kusuru nedeniyle sona ermesi gerekir. Bu durumda kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, evlenme amacıyla yaptığı harcamaları ve katlandığı maddi fedakârlıkları, koşullara uygun ölçüde isteyebilir (TMK md. 120).

Maddi tazminat kapsamında hangi giderlerin istenebileceği somut olaya göre değişir. Nişan töreni için yapılan ve belgelenebilen ödemeler, tarafların evlilik hazırlıkları kapsamında yaptığı makul harcamalar veya nişan nedeniyle doğrudan ortaya çıkan bazı maddi kayıplar değerlendirmeye alınabilir. Ancak her harcama kendiliğinden tazminat kapsamına girmez; harcamanın nişan ve evlenme hazırlığıyla bağlantısı, miktarı ve karşı tarafın kusuru birlikte incelenir (TMK md. 120).

Nişanın bozulmasında kimin kusurlu olduğu her zaman tek cümleyle belirlenemez. Taraflardan biri ilişkiyi bitirmiş olsa bile, diğer tarafın da olayların ortaya çıkmasında kusuru bulunabilir. Mahkeme değerlendirmesinde tarafların davranışları, nişanın hangi nedenle sona erdiği ve talep edilen giderlerin gerçekten bu süreçten kaynaklanıp kaynaklanmadığı dikkate alınır (TMK md. 120).

Manevi tazminat hangi durumda istenebilir?

Nişanın bozulması, tek başına manevi tazminat için yeterli değildir. Nişanın bozulması nedeniyle kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, uygun bir miktarda manevi tazminat talep edebilir (TMK md. 121). Kişilik hakkı; kişinin onuru, saygınlığı, özel yaşamı veya bedensel ve ruhsal bütünlüğüyle bağlantılı kişisel değerleri kapsayan bir kavramdır. Bu nedenle yalnızca üzüntü yaşandığının ileri sürülmesi yerine, karşı tarafın hangi davranışıyla kişilik hakkının zedelendiği açıklanmalıdır (TMK md. 121).

Aşağılama, özel hayatın çevreye açıklanması, onur kırıcı ithamlar veya nişan ilişkisinin kötüye kullanılması gibi iddialar somut olayın özelliklerine göre değerlendirilebilir. Bununla birlikte, her ayrılık veya evlenmekten vazgeçme davranışı kişilik hakkına saldırı anlamına gelmez. Manevi tazminat bakımından olayın niteliği, davranışın ağırlığı ve tarafların kusur durumu önem taşır (TMK md. 121).

Nişanda verilen hediyeler geri istenebilir mi?

Nişanlıların birbirlerine veya ailelerin nişanlılara verdiği alışılmışın dışındaki hediyeler, nişanın evlenme dışındaki bir sebeple sona ermesi halinde geri istenebilir (TMK md. 122). Burada hediyenin günlük ve olağan bir armağan mı, yoksa değeri veya niteliği itibarıyla alışılmışın dışında bir hediye mi olduğu önemlidir.

Hediyenin aynen geri verilmesi mümkün değilse, kanunun öngördüğü şekilde bedelinin ödenmesi gündeme gelebilir (TMK md. 122). Örneğin satılmış, tüketilmiş veya önemli ölçüde değişmiş bir eşyanın aynen teslimi mümkün olmayabilir. Bu durumda hediyenin niteliği, değeri ve iade koşulları somut olay üzerinden değerlendirilir (TMK md. 122).

Hediyelerin iadesi ile maddi tazminat birbirinden farklı taleplerdir. Bir taraf, koşulları varsa hem alışılmışın dışındaki hediyelerin iadesini hem de evlenme hazırlığı nedeniyle yaptığı uygun harcamaların karşılanmasını isteyebilir. Ancak her iki talebin dayanağı, kapsamı ve ispatlanması ayrı ayrı ele alınır (TMK md. 120; TMK md. 122).

Ailelerin yaptığı harcamalar istenebilir mi?

Nişanlılardan birinin anne ve babası veya onlar gibi davranan kişiler, aynı koşullar altında yaptıkları harcamaları diğer taraftan isteyebilir. Bu düzenleme, yalnızca nişanlıların kendi harcamalarını değil, belirli koşullarda aile veya aile gibi davranan kişilerin yaptığı giderleri de kapsar (TMK md. 120).

Bu talepte de harcamanın gerçekten nişan ve evlenme hazırlığıyla bağlantılı olması, makul nitelik taşıması ve nişanın bozulmasıyla ilişkisinin gösterilmesi gerekir (TMK md. 120). Ödeme belgeleri, sözleşmeler, davetiyeler, yazışmalar ve tanık anlatımları olayın açıklanmasına yardımcı olabilir. Hangi delilin yeterli olacağı, uyuşmazlığın içeriğine göre değerlendirilir.

Örnek olay: Ayşe Hanım’ın nişanının bozulması

Örneğin, Ayşe Hanım ile Mehmet Bey evlenme amacıyla nişanlanmış olsun. Mehmet Bey, haklı bir neden göstermeden nişanı sona erdirsin. Ayşe Hanım da düğün salonu, davetiye ve başka evlilik hazırlıkları için belgelenebilen bazı ödemeler yapmış olsun. Bu durumda Ayşe Hanım, olayın özelliklerine ve kusur durumuna göre uygun maddi tazminat isteyebilir (TMK md. 120).

Mehmet Bey’in ayrıca Ayşe Hanım’ı çevresine ağır biçimde aşağılayıcı açıklamalarla küçük düşürdüğü iddia ediliyorsa, kişilik hakkına saldırı bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir. Saldırı tespit edilirse manevi tazminat talebi gündeme gelebilir (TMK md. 121). Ayşe Hanım’a alışılmışın dışında verilen bir takı veya eşya da nişanın evlenme dışındaki bir sebeple sona ermesi şartları içinde iade konusu olabilir (TMK md. 122). Bu örnek kurgusaldır; gerçek bir kişi veya mahkeme kararı anlatılmamaktadır.

Nişanın bozulması sürecinde nelere dikkat edilmeli?

Öncelikle nişanın hangi tarihte ve hangi nedenle sona erdiği belirlenmelidir. Taraflar arasındaki mesajlar, e-postalar, yazılı bildirimler, ödeme belgeleri, sözleşmeler, davetiyeler ve hediye teslimine ilişkin kayıtlar düzenli biçimde saklanabilir. Sosyal medya paylaşımları veya ses ve görüntü kayıtları bakımından ayrıca hukuka uygunluk sorunları doğabileceğinden, delil elde etme yöntemine dikkat edilmelidir.

Talep edilecek miktar belirlenirken yalnızca gerçekten yapılan ve nişanla bağlantısı kurulabilen maddi kayıplar dikkate alınmalıdır. Manevi tazminat bakımından ise kişilik hakkına yönelik somut davranış açıklanmalıdır (TMK md. 121). Hediyeler yönünden hediyenin kime verildiği, alışılmışın dışında olup olmadığı ve aynen mevcut bulunup bulunmadığı ayrı ayrı ortaya konulmalıdır (TMK md. 122).