Mal Rejimi Nedir? Eşler Arasında Mal Paylaşımı

Mal rejimi ne anlama gelir?

Mal rejimi, eşlerin evlilik süresince sahip oldukları malların kim tarafından yönetileceğini ve evlilik sona erdiğinde ekonomik değerlerin nasıl tasfiye edileceğini belirleyen kurallar bütünüdür. Türk Medeni Kanunu’na göre eşler, kanunda öngörülen diğer seçeneklerden birini seçmedikçe edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olur (TMK md. 202).

Eşler mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Sözleşmenin konusu ve şekli kanunda düzenlenen kurallara uygun olmalıdır. Eşler mal rejimi sözleşmesini evlenmeden önce veya sonra yapabilir (TMK md. 203). Sözleşmenin geçerli olabilmesi için kanunun öngördüğü şekil şartlarına uyulması gerekir (TMK md. 205).

Edinilmiş mallara katılma rejimi nedir?

Edinilmiş mallara katılma rejiminde iki temel mal grubu bulunur: edinilmiş mallar ve kişisel mallar. Edinilmiş mal, her eşin bu rejim devam ederken karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değeridir (TMK md. 219). Kanun; çalışmanın karşılığı olan kazançları, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarından yapılan ödemeleri, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatları, kişisel malların gelirlerini ve edinilmiş malların yerine geçen değerleri edinilmiş mal kapsamında sayar (TMK md. 219).

Kişisel mallar ise mal rejiminin tasfiyesinde paylaşım hesabına kural olarak dahil edilmeyen malvarlığı değerleridir. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında mevcut olan mallar, miras veya karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler kişisel mal sayılır (TMK md. 220).

Bir malın edinilmiş mi, kişisel mi olduğu nasıl belirlenir?

Bir malın niteliği belirlenirken malın hangi tarihte, hangi kaynakla ve kimin adına edinildiği dikkate alınır. Bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren eş, bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Aksine bir kanıt bulunmadıkça, eşlerden birinin bütün malları edinilmiş mal kabul edilir (TMK md. 222).

Kişisel mallara ilişkin borçlar kural olarak kişisel mal grubunda, edinilmiş mallara ilişkin borçlar ise edinilmiş mal grubunda değerlendirilir. Her mal grubunun diğer gruba yaptığı katkı, tasfiye hesabında ayrıca dikkate alınabilir (TMK md. 230). Bu nedenle yalnızca tapunun veya banka hesabının kimin adına olduğu, malın kesin biçimde kişisel ya da edinilmiş olduğunu her durumda göstermez.

Eşler mallarını evlilik sırasında nasıl yönetir?

Her eş, yasal sınırlar içinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf yetkisini korur. Eşlerden biri, diğer eşin rızası olmadan kendi malı hakkında işlem yapabilir; ancak aile hukukundan doğan özel sınırlamalar ve seçilmiş mal rejiminin hükümleri ayrıca dikkate alınır (TMK md. 223).

Eşlerden birinin diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı bazı karşılıksız kazandırmalar veya olağan dışı devirler, tasfiye hesabında ayrıca hesaba katılabilir. Kanun, bu tür işlemler bakımından edinilmiş mallara eklenecek değerleri düzenler (TMK md. 229). Bu değerlendirme yapılırken işlemin niteliği, zamanı ve diğer eşin alacağını azaltma amacı taşıyıp taşımadığı önem kazanır.

Boşanmada mal rejimi ne zaman sona erer?

Mal rejimi, eşlerden birinin ölümüyle veya başka bir mal rejimine geçilmesiyle sona erebilir. Boşanma ya da evliliğin iptali kararı verilmesi halinde mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK md. 225). Bu nedenle boşanma davasının açıldığı tarih, hangi malların tasfiye hesabına gireceği bakımından dikkate alınan tarihlerden biridir.

Mal paylaşımı nasıl hesaplanır?

Tasfiye sırasında önce her eşin edinilmiş malları ve bu mallara ilişkin borçları belirlenir. Edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar artık değer olarak adlandırılır (TMK md. 231). Kişisel mallar kural olarak bu hesabın dışında tutulur.

Kanundaki temel kural, her eşin veya mirasçılarının diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağına sahip olmasıdır. Ancak eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanundaki oranı değiştirebilir. Bu değişikliğin geçerli olup olmadığı ve hangi mallar bakımından uygulanacağı sözleşmenin içeriğine göre değerlendirilir (TMK md. 236, 237).

Örneğin, kurgusal bir olayda Ayşe Hanım ile Mehmet Bey evlilik sırasında ortak yaşamın gelirleriyle bir konut satın almış olsun. Konutun edinilmesinde kullanılan para, evlilik sırasında elde edilen çalışma gelirinden karşılanmışsa konutun edinilmiş mal niteliği taşıması gündeme gelebilir (TMK md. 219). Buna karşılık Ayşe Hanım’ın evlilikten önce sahip olduğu veya miras yoluyla edindiği bir taşınmaz, kural olarak kişisel mal kabul edilir (TMK md. 220). Konutun kredi borcu, peşinatın kaynağı, yapılan ödemeler ve varsa kişisel mal katkısı birlikte değerlendirilir (TMK md. 230-231).

Kişisel mala yapılan katkı paylaşımı etkiler mi?

Bir eşin kişisel malından, diğer eşin edinilmiş malının edinilmesine veya iyileştirilmesine katkı yapılmışsa, mal grupları arasındaki değer kaymaları tasfiye hesabında dikkate alınır. Kanun, her mal grubunun diğerine yaptığı katkının denkleştirilmesini ve değer artışının hesaba katılmasını düzenler (TMK md. 230).

Bir malın edinilmesine, korunmasına veya iyileştirilmesine karşılıksız ya da uygun karşılık alınmadan katkıda bulunan eş, şartları varsa değer artış payı isteyebilir. Değer artış payının hesaplanmasında katkının malın tasfiye tarihindeki değerine etkisi dikkate alınır (TMK md. 227). Bu hesabın sonucu, malın niteliği ve katkının belgelenip belgelenemediği gibi unsurlara bağlıdır.

Mal paylaşımında hangi belgeler işe yarayabilir?

Malın edinim tarihi ve finansman kaynağını gösteren tapu kayıtları, banka hareketleri, kredi sözleşmeleri, ödeme belgeleri, miras veya bağış belgeleri ve satış kayıtları değerlendirmeye yardımcı olabilir. Bir iddianın hangi tarafça ve ne ölçüde ispatlanacağı, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. İddia eden taraf, dayandığı vakıaları ispatlamakla yükümlüdür (HMK md. 190).

Mal rejimi sözleşmesi yapılırken nelere dikkat edilir?

Eşler, yasal mal rejimi yerine kanunda düzenlenen diğer mal rejimlerinden birini seçebilir. Sözleşmenin kapsamı, hangi tarihten itibaren uygulanacağı ve kişisel ya da edinilmiş mallara ilişkin hükümleri dikkatle okunmalıdır (TMK md. 202, 203). Sözleşmenin geçerliliği bakımından kanunun aradığı şekil şartlarına uyulması gerekir (TMK md. 205).

Mal rejimi uyuşmazlıklarında tek bir malın değil, tüm malvarlığı hareketlerinin birlikte incelenmesi gerekir. Özellikle evlilik öncesi mallar, miras, bağış, kredi borcu, şirket payı, kira geliri ve malın satışından elde edilen paranın yeniden kullanılması ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Dosyanın kapsamı ve mevcut belgeler konusunda bir avukata danışmanız, ücreti karşılayamıyorsanız baronun Adli Yardım Bürosu’na başvurmanız mümkündür.